خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، مائده سادات مرویان حسینی:
سال ها پیش، هر چند وقت یک دفعه خبرهایی از آزمایش، طراحی و تولید موشک های جدید ایرانی منتشر می شد؛ اخباری که شاید برای خیلی از افراد واکنش خاصی را به دنبال نداشت. حتی برخی این پرسش را مطرح می کردند که چرا باید هزینه های مادی و معنوی زیادی صرف تولید موشک شود؟ آیا اساساً به چنین قابلیت هایی نیاز داریم؟ آیا موشک های ایرانی توان رقابت و مواجهه با تجهیزات نظامی کشورهای دیگر را دارند؟ این ها تنها قسمتی از پرسش ها و تردیدهایی بود که درباره ی توان موشکی کشور مطرح می شد.
اما چه شد که از آن پرسش ها و دیدگاه ها به نقطه ای رسیدیم که امروز موشک ها و پهپادهای ایرانی، علاوه بر حضور در اخبار و رویدادهای نظامی، بشکل ماکت روی میزهای کار و در مجموعه های شخصی قرار می گیرند، در نمایشگاه ها و مدارس به نمایش درمی آیند و حتی تصویر و نماد آنها در چارچوب محصولاتی مانند خودکار، جامدادی، جاکلیدی و برچسب در دستان کودکان و نوجوانان دیده می شود؟ داستان این تغییر نگاه را باید در بعضی رویدادهای سالیان اخیر، بخصوص عملیات وعده صادق ۱ دید، زمانی که توان موشکی و پهپادی ایران به نمایش تمام ایرانی ها و جهانیان گذاشته شد و توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد.
عملیات وعده صادق ۱، عملیات نظامی ایران مقابل اسرائیل بود که در ۲۶ فروردین ۱۴۰۳ و در واکنش به حمله اسرائیل به ساختمان کنسولگری ایران در دمشق انجام شد. این عملیات بعنوان اولین رویارویی مستقیم نظامی ایران و اسرائیل شناخته می شود و در جریان آن، چندین پهپاد و موشک از طرف ایران بسمت سرزمین های اشغالی شلیک شد. در این عملیات، بعضی از موشک های ایرانی با عبور از سامانه های پدافندی اسرائیل به اهداف نظامی، همچون پایگاه هوایی نواتیم، برخورد کردند.
پس از آن، در جریان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ رمضان، توان موشکی و دفاعی ایران بیشتر از پیش در معرض توجه افکار عمومی جهان قرار گرفت و مردم ایران هم شناخت بیشتری از قابلیت ها و قابلیتهای تولیدات دفاعی داخلی پیدا کردند. در همین مسیر، بازتاب این تحولات به حوزه صنایع خلاق هم راه پیدا کرد؛ همچون ماکت سازی که توانست دستیافته های نظامی و صنعتی کشور را در چارچوب محصولاتی ملموس و قابل مشاهده به مخاطبان معرفی نماید.
سروش محمدزایی، یکی از تولیدکنندگان ماکت موشک های ایرانی است که فعالیت خویش را بعد از عملیات وعده صادق ۱ شروع کرد و در ادامه، بخصوص بعد از جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان با افزایش علاقه و استقبال مردم از این محصولات مواجه شده است. همین مساله بهانه ای شد تا در گفتگویی با این تولیدکننده، درباره ی تشکیل ایده ساخت ماکت موشک های ایرانی، استقبال مخاطبان، ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی این محصولات و البته چالش های پیش روی کنشگران صنایع خلاق در کشور صحبت نماییم.
* ایده اولیه تولید ماکت موشک های ایرانی چگونه شکل گرفت؟
در حداقل ۱۵ سال گذشته، همه ما اخبار و گزارشات مختلفی درباره ی رونمایی از موشک ها و شهرهای موشکی مختلف در صداوسیما دیده و شنیده بودیم؛ اما زمانی توانستیم اثر حقیقی و کارآمدی این تجهیزات را به صورت کامل احساس نماییم که نیاز به استفاده از آنها پیش آمد؛ یعنی در جریان عملیات وعده صادق. بعد از عملیات وعده صادق یک و دیدن قابلیت دفاعی و موشکی کشورمان، جای خالی ماکت تجهیزات و ادوات نظامی ساخت ایران را احساس کردم.
همچنین از آنجاییکه ماکت ادوات و تجهیزات نظامی طرفداران بسیاری دارند و کلکسیونرهای زیادی در سنین مختلف مبادرت به جمع آوری این ماکت ها برای مجموعه های شخصی خود می کنند، و همینطور علاقه زیاد خودم به ماکت سازی، موجب شد تصمیم به طراحی و ساخت ماکت موشک های ایرانی بگیرم.
در ابتدا، تعداد کمی از علاقمندان به ماکت سازی که با خلأ این محصولات در مجموعه های شخصی خود مواجه بودند، مبادرت به خرید ماکت موشک «فتاح ۱» کردند. اما بعد از جنگ ۱۲ روزه، جنبه فرهنگی و ملی این فعالیت رشد شایان توجهی پیدا کرد و دامنه مخاطبان آن، از گروهی خاص به عموم جامعه گسترش پیدا کرد؛ بگونه ای که دانش آموزان، دانشجویان، نمایشگاه های خودرو، شرکتهای تجاری و صنایع بزرگ هم با علاقه زیاد خواهان تهیه این محصولات بودند.
* تا کنون ماکت کدام یک از موشک ها با استقبال بیشتری روبرو شده است؟ علت آنچه بوده؟
بیشترین استقبال و فروش محصولات ما به ماکت موشک «سجیل» و «پهپاد شاهد ۱۳۶» اختصاص دارد. استقبال از این دو ماکت، علاوه بر تأثیرگذاری ویژه این دو اسلحه در جنگ های اخیر، دلیلهای دیگری هم داشت. موشک «سجیل» به علت دنباله نوری خاصی که در شب از خود بر جای می گذاشت و با عنوان (Jellyfish Effect) شناخته می شد، نه فقط در ایران، بلکه در سطح جهان مورد توجه قرار گرفت. از جانب دیگر، «پهپاد شاهد ۱۳۶» هم به علت صدای خاص موتور خود که قبل از برخورد، رعب و وحشتی مثال زدنی در میان دشمنان ایجاد می کرد، به یکی از محصولات مورد توجه مخاطبان تبدیل شد.
صنایع خلاق در کشور ما ظرفیت بسیار بالایی دارند، اما هنوز به جایگاه حقیقی و متناسب با قابلیتهای خود نرسیدند. ما در ایران از نیروی انسانی خلاق، استعدادهای فنی و هنری و ظرفیتهای تولیدی بسیار خوبی برخوردار هستیم
در کنار جنبه تزئینی و تجاری این ماکت ها، بدون تردید پیام فرهنگی و هویتی آنها از اهمیت بسیار زیادی برخوردارست. معتقدم، باید در جهت تجاری سازی هرچه بیشتر این محصولات تلاش نماییم تا زمینه صدور و معرفی هویت تسلیحات ایرانی به سراسر جهان فراهم شود؛ همان گونه که ماکت های مختلفی از هواپیماها، تانک ها و دیگر ادوات نظامی کشورهای مختلف، به شکل محدود یا تجاری تولید می شوند و در اختیار علاقمندان این حوزه در سرتاسر جهان قرار می گیرند.
* آیا در بسته بندی محصولات، اطلاعاتی درباره ی تاریخچه و خصوصیت های همان موشک عرضه می کنید؟ یا در کل اطلاعاتی درباره ی تاریخچه صنعت موشکی که آغاز آن توسط شهید طهرانی مقدم و تیمش انجام شد؟ بنظرتون این اطلاعات در کنار محصول چه تاثیری بر مخاطب دارد؟
با وجود این که در شروع فعالیت مان به این مساله توجه داشتیم، اما به علت افزایش چشم گیر تعداد مخاطبان، زمان بر بودن پروسه آماده سازی هر ماکت، محدودیت های مالی زیاد و همینطور کمبود نیروی انسانی، مدتی از این مساله غافل شدیم. بنظرم وجود کاتالوگی برای معرفی محصول و تشریح قابلیتها و موفقیتهای به دست آمده در میدان نبرد، علاوه بر افزایش آگاهی مخاطبان، می تواند حس عمیق تری از تعلق و افتخار نسبت به خود اسلحه اصلی در آنها ایجاد کند؛ بگونه ای که هر بار نگاه کردن به ماکت، یادآور زحمات، رشادت ها، علم و دانش به کاررفته در تولید اسلحه اصلی و همینطور جان فشانی دانشمندان، متخصصان و نیروهای نظامی باشد که در این راه تلاش کردند و جان خویش را فدا کردند.
* بعد از جنگ های تحمیلی اخیر، مفهوم مقاومت در کشور پررنگ تر شده است اما به نظر می آید این مفهوم در صنایع خلاق کمتر نمود پیدا کرده است. نظر شما در اینباره چیست؟ شما بعنوان تولیدکننده آیا در میزان تقاضا برای ماکت موشک های ایرانی یا نوع نگاه مخاطبان به این محصولات تغییری احساس کردید؟
یکی از دلایلی که مفهوم مقاومت در صنایع خلاق کمتر از ظرفیت حقیقی آن نمود پیدا کرده، این است که هنوز نتوانستیم ارتباط مناسبی میان رویدادها و دستیافته های کشور با زبان هنر، طراحی و محصولات فرهنگی برقرار نماییم. مقاومت فقط یک مفهوم نظامی یا سیاسی نیست؛ بلکه می تواند در چارچوب مفاهیمی همچون هویت ملی، اعتمادبه نفس، خودباوری، استقلال و توانایی یک ملت برای ایستادن روی پای خود تعریف شود. این مفاهیم ظرفیت بسیار زیادی برای تبدیل شدن به آثار هنری و محصولات فرهنگی دارند.
ما در زمینه طراحی و تولید ماکت های نظامی و موشکی ایرانی فعالیت داریم. طبیعتاً در مقاطع مختلف، بخصوص بعد از رویدادها و تحولات نظامی اخیر، توجه مخاطبان به تعدادی از این محصولات افزوده می شود. من در ارتباط با مشتریان و سفارش هایی که دریافت می نماییم، علاقه و توجه به ماکت های بومی و ایرانی را به خوبی احساس کردم؛ هرچند این مساله در تمام محصولات و گروههای مخاطبان یکسان نیست.
نکته جالب برای من این است که خیلی از مخاطبان فقط به دنبال خرید یک ماکت نیستند؛ بلکه برای آنها اهمیت دارد محصولی را در اختیار داشته باشند که نمادی از توان طراحی، مهندسی و تولید داخل باشد. نکته جالب دیگری که در ارتباط با مخاطبان تجربه کردم، این است که خیلی از افراد بعد از مشاهده ماکت ها با من تماس می گیرند و درباره ی جزییات مختلف آنها سؤال می کنند؛ بعنوان مثال، می پرسند که بخش مشخصی از یک موشک یا هواپیما در نمونه حقیقی چه کاربردی دارد، چه طور عمل می کند و چه نقشی در ساختار کلی آن وسیله ایفا می کند.
به اعتقاد من، صنایع خلاق در کشور ما ظرفیت بسیار بالایی دارند، اما هنوز به جایگاه حقیقی و متناسب با قابلیتهای خود نرسیدند. ما در ایران از نیروی انسانی خلاق، استعدادهای فنی و هنری و ظرفیتهای تولیدی بسیار خوبی برخوردار هستیم. در سالیان اخیر هم با توسعه فناوری هایی مانند چاپ سه بعدی، طراحی دیجیتال و ابزارهای نوین تولید، موقعیت های جدیدی برای فعالیت در این عرصه به وجود آمده است.
من بعنوان فردی که در زمینه طراحی و ساخت ماکت موشک و تجهیزات نظامی فعالیت می کنم، این ظرفیت را به شکل عملی لمس کردم. امروزه ایده ای که شاید در گذشته برای تولید آن به امکانات و سرمایه قابل توجهی نیاز داشت، با بهره گیری از طراحی سه بعدی و چاپ سه بعدی می تواند به محصولی حقیقی تبدیل گردد. اما در کنار این فرصت ها، چالش هایی هم وجود دارد.
* به نظر شما صنایع خلاق چه طور می تواند ابزاری برای انتقال مفاهیمی مثل خودکفایی، قابلیت بومی، پیشرفت و حتی مفهوم مقاومت را به مخاطبان باشد؟
صنایع خلاق یکی از مؤثرترین ابزارها برای تبدیل مفاهیم بزرگ و گاهی پیچیده به پیام هایی قابل درک برای عموم مردم هستند. امکان دارد زمانی که درباره ی خودکفایی، پیشرفت فناوری یا قابلیتهای بومی صحبت می نماییم، این مفاهیم برای قسمتی از جامعه فقط در حد آمار، اعداد و اخبار باقی بمانند؛ اما صنایع خلاق می توانند این دستاوردها را به محصولاتی ملموس و قابل مشاهده تبدیل کنند.
* در سالیان اخیر باتوجه به تاکیدات رهبر شهید در روایت پیشرفت ها و دستیافته های ایران، افراد مختلفی تلاش کردند پیشرفت ها را در چارچوب های مختلفی همچون کتاب، فیلم و سینما و قالب های دیگر روایت کنند. بنظرشما روایت پیشرفت و دستیافته های ایران در حوزه موشکی و نظامی از قالب فرهنگی و صنایع فرهنگی باشه چقدر تاثیر دارد؟
در همین نقطه است که ابزارهای فرهنگی و صنایع خلاق نقش مهمی پیدا می کنند. بعنوان مثال، در حوزه ماکت سازی می توانیم یک موفقیت صنعتی یا دفاعی را بوسیله ساخت ماکتی دقیق و باجزئیات، به اثری ملموس و قابل مشاهده تبدیل نماییم. مخاطب زمانی که محصول نهائی را می بیند، بهتر می تواند ابعاد طراحی، مهندسی و توان تولید آنرا درک کند. ما در ایران از نیروی انسانی خلاق، استعدادهای فنی و هنری و ظرفیتهای تولیدی بسیار خوبی برخوردار هستیم. در سالیان اخیر هم با توسعه فناوری هایی مانند چاپ سه بعدی، طراحی دیجیتال و ابزارهای نوین تولید، موقعیت های جدیدی برای فعالیت در این عرصه به وجود آمده است. اما در عین حال، به نظر می آید صنایع خلاق با وجود ظرفیت بسیار بالایی که در کشور ما دارد، هنوز به جایگاه حقیقی و متناسب با قابلیتهای خود نرسیده است
از طرف دیگر، ماکت ها می توانند در نمایشگاه ها، مراکز فرهنگی، مدارس، دانشگاه ها و حتی مجموعه های خصوصی مورد استفاده قرار بگیرند و زمینه آشنایی نسل جوان با تاریخچه و پیشرفت های صنعتی و دفاعی کشور را فراهم آورند. نکته دیگری که اهمیت دارد، این است که روایت پیشرفت نباید فقط به معرفی یک محصول یا نمایش قدرت محدود شود؛ بلکه باید داستان تلاش متخصصان، مسیر مطالعه و توسعه، خلاقیت مهندسان و توانایی تبدیل یک ایده به محصول را هم روایت کند.
ماکت، یک زبان بصری و بین المللی است؛ زبانی که برای انتقال پیام خود الزاماً به ترجمه یا توضیحات طولانی نیاز ندارد. زمانی که ما ماکتی دقیق از یک موشک یا سیستم هوافضایی ایرانی تولید می نماییم، علاوه بر بازنمایی یک محصول، قسمتی از قابلیتهای طراحی، مدل سازی، مهندسی و تولید داخلی را هم به نمایش می گذاریم.
اگر این دستاوردها در چارچوب های هنری و فرهنگی به درستی عرضه شوند، می توانند علاوه بر ایجاد شناخت و تقویت اعتمادبه نفس ملی، برای نسل جوان انگیزه و علاقه بیشتری نسبت به یادگیری علوم مهندسی، طراحی و فناوری ایجاد کنند. ما با ماکت سازی فقط یک محصول را بازسازی نمی کنیم؛ بلکه تلاش می نماییم قسمتی از روایت پیشرفت کشور را به زبان هنر و صنعت به مخاطب منتقل نماییم.
* بعنوان فعال حوزه صنایع خلاق، با چه موانع و مشکلاتی در راه فعالیت خود مواجه هستید؟
یکی از مشکلات اصلی این است که هنوز نگاه اقتصادی و صنعتی به صنایع خلاق به میزان کافی شکل نگرفته است. خیلی از تولیدکنندگان این حوزه با مشکلاتی مانند تأمین مواد اولیه، هزینه بالای تجهیزات، نوسانات اقتصادی، بازاریابی و دسترسی به بازارهای گسترده تر مواجهند. یکی دیگر از مهم ترین مشکلات کنشگران صنایع خلاق در کشور، فاصله بسیاری است که میان ایده پردازی و تبدیل یک ایده به کسب وکاری پایدار وجود دارد.
ماکت، یک زبان بصری و بین المللی است؛ زبانی که برای انتقال پیام خود الزاماً به ترجمه یا توضیحات طولانی نیاز ندارد. زمانی که ما ماکتی دقیق از یک موشک یا سیستم هوافضایی ایرانی تولید می نماییم، علاوه بر بازنمایی یک محصول، قسمتی از قابلیتهای طراحی، مدل سازی، مهندسی و تولید داخلی را هم به نمایش می گذاریم
مجموعه ما که در حوزه طراحی و تولید ماکت های سه بعدی فعالیت می کنم و در این راه با چند چالش جدی مواجه هست. اولین مساله، هزینه بالای تجهیزات و مواد اولیه است. خیلی از دستگاهها و قطعات تخصصی مورد نیاز، وارداتی هستند و نوسانات قیمت ارز سبب می شود برنامه ریزی برای تولید و قیمت گذاری محصولات سخت شود.
ماکت، یک زبان بصری و بین المللی است؛ زبانی که برای انتقال پیام خود الزاماً به ترجمه یا توضیحات طولانی نیاز ندارد. زمانی که ما ماکتی دقیق از یک موشک یا سیستم هوافضایی ایرانی تولید می نماییم، علاوه بر بازنمایی یک محصول، قسمتی از قابلیتهای طراحی، مدل سازی، مهندسی و تولید داخلی را هم به نمایش می گذاریم
مسئله دوم، نبود حمایت کافی از تولیدکنندگان کوچک و مستقل است. خیلی از ما فعالیت خویش را با سرمایه شخصی شروع می نماییم و برای توسعه کار، افزایش ظرفیت تولید و خرید تجهیزات جدید با محدودیت منابع مالی مواجه هستیم. چالش دیگر، مبحث فرهنگ سازی و شناخت بازار است. هنوز بخش زیادی از جامعه با ظرفیتهای صنایع خلاق آشنایی کافی ندارند و گاهی محصولی که پشت آن ساعت ها طراحی، مدل سازی، مهندسی و مراحل ساخت انجام شده است، فقط بعنوان کالایی تزئینی دیده می شود.
همچنین، مبحث بازاریابی، برندسازی و دسترسی به بازارهای صادراتی از دیگر مشکلات جدی این حوزه است. ما ظرفیت تولید محصولاتی با کیفیت و برخوردار از هویت ایرانی را داریم، اما برای حضور مؤثر در بازارهای بین المللی به زیرساخت ها و حمایت بیشتری نیازمندیم.
* آیا تا حالا محصولاتتون را به خارج از کشور صادر کردید؟ مشتریان غیر ایرانی بیشتر به چه خصوصیت هایی از محصولات شما توجه می کنند؟
ما در مجموعه خودمان هم تجربه ارسال محصولات به خارج از کشور، همچون عراق و اندونزی را داشته ایم. همینطور بعضی از مشتریان ما که در خارج از کشور زندگی می کردند، ماکت ها را به کشورهای مختلفی همچون آلمان، کانادا و روسیه بردند. همینطور درخواست های مختلفی از جانب مشتریان خارجی برای ارسال ماکت ها به کشورهایی مانند لبنان، سوریه و برخی کشورهای اروپایی دریافت کردیم؛ اما متاسفانه به علت مشکلات و محدودیت های کنونی حاکم بر کشور و مجموعه، امکان ارسال محصولات به مقاصد موردنظر فراهم نشده است.
