رئیس بنیاد صادق تبریزی: نگاه مان فقط به یک شب فروش و رقم نهائی نباشد
سودابه سوادکوهی: در شرایطی که تورم، نوسان ارزش پول و کاهش قدرت خرید، خیلی از حوزه های اقتصادی و سرمایه گذاری را با دشواری مواجه کرده، بازار هنر نیز بالاتر از گذشته به سازوکارهایی برای حفظ گردش اقتصادی و استمرار معاملات نیاز دارد. در چنین فضایی، برگزاری حراج هایی مانند «تهران» و «باران» را نمی توان فقط رویدادهایی برای خریدوفروش آثار گرانقیمت دانست؛ این رویدادها بخشی از زیرساخت اقتصادی هنر هستند که می توانند بشکل گیری مرجع قیمت گذاری، ایجاد ارتباط میان مجموعه داران و معرفی باردیگر ظرفیتهای هنری کشور کمک کنند.
مهرداد فلاح، نقاش و رییس بنیاد زنده یاد صادق تبریزی با اشاره به شرایط کنونی اقتصاد هنر، اعتقاد دارد اهمیت حراج ها در مقطع فعلی فراتر از مجموع فروش آن هاست و باید نقش این رویدادها را در ایجاد استمرار، اعتماد و افق سرمایه گذاری در بازار هنر بررسی کرد.
او درباره ی تاثیر شرایط اقتصادی بر بازار هنر اظهار داشت: «وقتی اقتصاد عمومی با بی ثباتی مواجه می باشد، طبیعتاً تصمیم گیری درباره ی سرمایه گذاری نیز دشوارتر می شود. هنر در چنین شرایطی موقعیت خاصی دارد؛ از یک طرف با کالایی رو به رو هستیم که ارزش آن فقط اقتصادی نیست و ابعاد فرهنگی، تاریخی و زیبایی شناختی دارد و از سوی دیگر، آثار هنری در بازار خریدوفروش می شوند و از شرایط عمومی اقتصاد تاثیر می پذیرند. ازاین رو نمی توان انتظار داشت بازار هنر مستقل از تحولات اقتصادی کشور حرکت نماید.»
فلاح اضافه کرد: «در شرایط تورمی، برخی مجموعه داران امکان دارد به آثار هنری به چشم دارایی هایی با ارزش بلند مدت نگاه کنند، اما این مساله به مفهوم آن نیست که هر اثری الزاماً سرمایه گذاری مطمئنی است. شناخت هنرمند، دوره خلق اثر، کیفیت اجرایی، اصالت، پیشینه مالکیت و وضعیت نگهداری، همگی در ارزش گذاری اهمیت دارند. به نظرم یکی از ضرورتهای امروز بازار هنر این است که نگاه سرمایه ای به هنر با شناخت تخصصی همراه شود.»
این هنرمند با اشاره به نقش حراج ها در چنین شرایطی اظهار نمود: «حراج ها امکان می دهند بخشی از معاملات که قبل تر در فضاهای خصوصی و محدود انجام می شد، در معرض مشاهده و ارزیابی عمومی قرار گیرد. اعلام برآوردها، رقابت خریداران و انتشار نتایج معاملات، اطلاعاتی به وجود می آورد که برای کنشگران بازار اهمیت دارد. البته قیمت یک اثر در حراج، قیمت همان اثر در همان شرایط مشخص است و نباید آنرا بدون توجه به خصوصیت های اثر به تمام آثار یک هنرمند تعمیم داد.»
او افزود: «نکته مهم این است که بازار هنر به یک نقطه اتکای قابل پیش بینی نیاز دارد. هنرمند، گالری دار و مجموعه دار باید بتوانند برای فعالیت خود برنامه ریزی کنند. اگر حراج ها بشکل منظم برگزار شوند، بتدریج امکان تشکیل یک حافظه معاملاتی فراهم می شود؛ یعنی بازار فقط با قیمت های مقطعی مواجه نیست، بلکه می تواند روندها را دنبال کند، آثار را با یکدیگر مقایسه کند و درباره ی موقعیت اقتصادی آنها شناخت دقیق تری به دست آورد.»
حراج تهران و باران؛ دو بستر برای توسعه شناخت بازار فلاح با اشاره به جایگاه حراج تهران و حراج باران در اقتصاد هنر ایران اظهار داشت: «اهمیت این دو رویداد را باید با عنایت به ماهیت و حوزه فعالیت آنها بررسی کرد. هر حراجی که بتواند مجموعه ای از آثار واجد اهمیت هنری و تاریخی را گردآوری کند، امکان تازه ای برای شناخت ظرفیتهای بازار فراهم می آورد. حضور آثار مدرن و معاصر در کنار آثار تاریخی و هنرهای سنتی نیز می تواند به مخاطب نشان دهد که اقتصاد هنر ایران محدود به یک دوره یا یک زبان تصویری نیست.»
او اضافه کرد: «به نظرم یکی از اتفاقات قابل توجه در حراج های اخیر، امکان مواجهه هم زمان با گونه های مختلف میراث هنری ایران است. گاهی یک اثر تاریخی در کنار یک نقاشی معاصر قرار می گیرد و این هم نشینی، پرسش هایی درباره ی تداوم سنت های تصویری، تحول زیبایی شناسی و نسبت هنر امروز با گذشته به وجود می آورد. این ظرفیت را نباید فقط به فروش آثار تقلیل داد؛ حراج می تواند در کنار کارکرد اقتصادی، به بستری برای بازشناسی تاریخ هنر نیز تبدیل گردد.»
رییس بنیاد صادق تبریزی با تاکید بر اهمیت استمرار این رویدادها اظهار داشت: «در اقتصادی که با نوسان و عدم قطعیت مواجه می باشد، استمرار کارهای حرفه ای اهمیت زیادی دارد. بازار نمی تواند با چند رویداد پراکنده شکل بگیرد. حراج ها زمانی اثرگذاری بیشتری خواهند داشت که در کنار فعالیت گالری ها، نمایشگاه ها، موزه ها و نهادهای پژوهشی، یک چرخه نسبتاً منظم ایجاد کنند. در این صورت، آثار هنری نه فقط هنگام عرضه در حراج، بلکه در طی زمان موضوع مطالعه، نمایش و معامله قرار می گیرند.»
او درباره ی ضرورت گسترش جامعه خریداران نیز اظهار نمود: «بازار هنر برای توسعه به مجموعه داران بزرگ محدود نمی ماند. ورود خریداران تازه، خصوصاً نسل جوان تر، می تواند به پویایی این بازار کمک نماید. البته این اتفاق نیازمند آموزش و اطلاع رسانی است. افراد باید امکان شناخت دوره های هنری، شیوه های ارزیابی آثار و تفاوت میان قیمت پیشنهادی و ارزش تاریخی و هنری را داشته باشند. هرچه دانش عمومی درباره ی هنر بیشتر شود، زمینه مشارکت گسترده تر در اقتصاد آن نیز فراهم خواهد شد.»
وقتی اثر هنری از نام هنرمند فراتر می رود فلاح در بخش دیگری از گفت و گو، درباره ی اهمیت توجه به خصوصیت های مستقل آثار در معاملات حراجی اظهار داشت: «یکی از مباحثی که در بازار هنر باید جدی گرفته شود، فاصله گرفتن از ارزیابی فقط مبتنی بر نام هنرمند است. نام هنرمند اهمیت دارد، اما برای شناخت یک اثر کافی نیست. دو نقاشی از یک هنرمند امکان دارد از نظر دوره خلق، کیفیت ترکیب بندی، تکنیک، اندازه و جایگاه در سیر تحول هنری او تفاوت های زیادی داشته باشند.»
او اضافه کرد: «مجموعه داری حرفه ای زمانی شکل می گیرد که خریدار بتواند درباره ی خود اثر تصمیم بگیرد، نه این که فقط به شهرت نامی که در کنار آن درج شده اتکا کند. این مساله خصوصاً در وضعیت اقتصادی فعلی اهمیت دارد؛ برای اینکه سرمایه گذاری آگاهانه نیازمند اطلاعات دقیق است. از جانب دیگر، هرچه اطلاعات کارشناسی و مستندات آثار کامل تر باشد، امکان تشکیل اعتماد در معاملات نیز بیشتر می شود.»
از معاملات تهران تا فروش آثار صادق تبریزی در باران رییس بنیاد زنده یاد صادق تبریزی در ادامه با اشاره به معاملات اخیر آثار این هنرمند اظهار داشت: «در بیست وششمین حراج تهران، دو اثر از صادق تبریزی به ترتیب به قیمت های ۱۴ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان و ۷ میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان فروخته شدند. در پنجمین حراج تخصصی باران نیز دو اثر دیگر از او با قیمت های ۱۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان و ۱۲ میلیارد تومان به فروش رسیدند. مجموع معاملات چهار اثر در این دو رویداد به ۴۹ میلیارد و ۹۵۰ میلیون تومان می رسد.»
او اضافه کرد: «این معاملات از منظر استمرار توجه مجموعه داران به آثار تبریزی قابل بررسی است، اما برای تحلیل دقیق تر باید به مشخصات هر اثر نیز توجه کرد. قیمت غائی یک اثر حاصل مجموعه ای از عوامل است و نمی توان تنها بر اساس رقم فروش، درباره ی کل کارنامه یک هنرمند قضاوت کرد.»
فلاح درباره ی نقاشی اسب های تبریزی که در حراج باران به قیمت ۱۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان به فروش رسید، توضیح داد: «این اثر رنگ روغن روی بوم و در ابعاد ۱۵۰ در ۷۰ سانتی متر است. اسب در جهان تصویری تبریزی فقط یک موضوع برای نمایش حرکت یا طبیعت نیست؛ این عنصر با حافظه اسطوره ای و تاریخی ایران ارتباط دارد. نکته مهم در این نقاشی، نحوه تبدیل یک نشانه آشنا به ساختاری مستقل در زبان نقاشی است. حرکت خطوط، رابطه میان پیکره ها و سطح بوم و حضور عناصر تزئینی، تصویری ایجاد می کنند که از بازنمایی متعارف موضوع فراتر می رود.»
او درباره ی اثر دیگر که به مجموعه «سوارها یا عشاق» متعلق می باشد، اظهار داشت: «در این مجموعه نیز با نوعی سازمان دهی نشانه ها مواجه هستیم. پیکره انسانی، عناصر تزئینی و ارجاعات فرهنگی در کنار یکدیگر قرار می گیرند و ساختاری می سازند که شناخت آن بدون توجه به اسطوره و حافظه تصویری ایران کامل نمی گردد. به همین دلیل، برای ارزیابی آثار تبریزی باید مجموعه ها و دوره های مختلف فعالیت او را در رابطه با یکدیگر مطالعه کرد.»
مهرداد فلاح اقتصاد هنر به حافظه و دانش نیاز دارد فلاح در جواب این پرسش که چه عواملی می تواند به پایداری بازار هنر ایران کمک نماید، اظهار داشت: «به نظرم باید میان گردش سرمایه و گردش دانش ارتباط برقرار نماییم. امکان دارد یک اثر در یک حراج با قیمت قابل توجهی فروخته شود، اما اگر اطلاعات در ارتباط با آن ثبت و منتشر نشود، بخشی از ارزش تاریخی و پژوهشی آن بازهم ناشناخته می ماند. مستندسازی آثار، تدوین تاریخچه مجموعه ها، ثبت نمایشگاه ها و انتشار پژوهش های تخصصی، در بلند مدت به اعتبار اقتصادی آثار نیز کمک می نماید.»
او افزود: «بنیادها و مجموعه های در رابطه با میراث هنرمندان نیز می توانند دراین خصوص نقش داشته باشند. درباره ی صادق تبریزی، به عنوان نمونه، شناخت دوره های مختلف فعالیت، مجموعه های تصویری و تحول زبان هنری او اهمیت دارد. بازار زمانی می تواند بشکل دقیق تری با آثار یک هنرمند مواجه شود که اطلاعات معتبر درباره ی آن آثار در دسترس باشد. پژوهش و اقتصاد در اینجا دو مسیر جداگانه نیستند.»
رییس بنیاد صادق تبریزی در آخر تاکید کرد: «من برگزاری حراج های تهران و باران و بازگشت آنها به جریان کارهای هنری را اتفاقی مثبت می دانم. اما فکر می کنم باید افق نگاه خودرا از یک شب فروش و رقم غائی آن فراتر ببریم. آن چه اهمیت دارد، این است که آیا این رویدادها می توانند به استمرار معاملات، ورود مجموعه داران تازه، افزایش شناخت عمومی و حفظ ارتباط میان نسل های مختلف هنر ایران کمک کنند؟ بازار هنر فقط با سرمایه زنده نمی ماند؛ به اعتماد، دانش، حافظه تاریخی و چشم انداز بلند مدت نیز نیاز دارد.»
پنجمین حراج تخصصی هنرهای ایرانی و اسلامی باران شامگاه هشتم آبان ماه در مرکز همایش های بین المللی رایزن تهران برگزار شد. در این نوبت ۶۹ اثر از ۵۳ هنرمند در کنار مجموعه ای از آثار تاریخی و تمدنی ارائه شد که ۵۹ اثر با مجموع فروش ۳۶۹ میلیارد و ۶۰ میلیون تومان به خریداران رسیدند. در این نوبت، اثر سوخت چرم میرزا آقا امامی با قیمت ۷۹ میلیارد تومان و تابلوی «دیدار شاهانه پادشاه صفوی با پادشاه هندی» اثر محمدعلی ابن آقانجف نقاش باشی با ۵۷ میلیارد تومان از معاملات شاخص بودند. بیست وششمین حراج تهران نیز در مهرماه سال جاری برگزار شد و مجموع فروش آن به یک هزار و ۱۹۶ میلیارد و ۹۱۰ میلیون تومان رسید.
منبع: abnamakar.ir
About the Author
