آبنما كار: ایسنا/اصفهان درحالی كه بحث ها بر سر چندوچون مرمت دو ترك از گنبد مسجد شیخ لطف الله هنوز ادامه دارد و كارشناسان و متخصصان منتقد، 16 دی ماه در نشستی با مدیركل میراث فرهنگی اصفهان اعلام نمودند ادامه مرمت ها بر گنبد مسجد شیخ لطف الله تا تعیین تكلیف وضعیت مرمت یك ترك از آن باید متوقف شود و هیچ اقدام جدید مرمتی تا روشن نشدن ابهامات مرمتی این گنبد از طرف اداره كل میراث فرهنگی استان اصفهان و پایگاه میراث جهانی نقش جهان نباید بر روی آن صورت بگیرد، مدیركل میراث فرهنگی اصفهان شب گذشته اعلام نمود كه به زودی عملیات تجهیز كارگاه را برای مرمت ترك های بعدی گنبد شیخ لطف الله از سر خواهند گرفت.
فریدون اللهیاری، شب گذشته در تماس تلفنی خود با اخبار ساعت ۲۰ شبكه چهارم سیما به سؤال های مجری این بخش خبری دربارهی مرمت گنبد شیخ لطف الله پاسخ داد. متن مشروح آن گفت وشنود را در ایسنا می خوانید:
چرا در تصاویر انتشار یافته برف روی بخش مرمت شدهی گنبد شیخ لطف الله ننشسته است؟
با توجه به لطمه دیدگی های شدیدی كه رویه این گنبد، سطوح كاشی، آجر و بندهایش داشت، سال ۱۳۹۷ مبادرت به مرمت دو ترك از ۱۶ ترك گنبد مسجد شیخ لطف الله شد و هنوز ۱۴ ترك از این گنبد مرمت نشده است. روز گذشته برف مختصری بارید و قاعدتاً چون آن ۱۴ ترك مرمت نشده سطح ناهمواری دارد و بندهای آن از بین رفته است و خلل و فرج دارد، انباشت برف بیشتری روی این قسمت را شاهد بودیم درحالی كه بخش مرمت شده به این علت كه مرتب است و چینش درستی دارد، لغزندگی بیشتری داشت و انباشت كمتری را به خود دید. این طور نیست كه برف روی این قسمت ننشسته باشد بلكه حجم برف نشسته كمتر بود و زودتر آب شد درحالی كه در بخش مرمت نشده به خاطر ناهمواری ها این برف دیرتر آب شد.
چندی پیش هم تصاویری از دورنگ شدن این گنبد پخش گردید آیا این مسئله هم به صورتی با مرمت گنبد ارتباط داشت؟
بحث های زیادی پیرامون گنبد مطرح بود. بعدازاینكه داربست های دو ترك مرمت شده برداشته شد باتوجه به منظری كه از ظاهر میدان نقش جهان وجود داشت، تفاوت دیده می شد و اظهارنظرهای مختلفی صورت گرفت. ما از كارشناسان و متخصصان دعوت كردیم كه بازدیدی از نزدیك از گنبد داشته باشند و پروسه مرمتی و لطمه های سطح مرمت نشده را ببینند و اظهارنظر كنند. طبیعی است كه بخش بزرگی از گنبد لطمه دیده و در كنار بخش مرمت شده منظر متفاوتی را به وجود آورده است.
مرمت از چه زمانی شروع شده بود و چه زمانی قرار بود تمام شود؟
مرمت گنبد از سال ۱۳۹۷ آغاز شد و هنوز هم تمام نشده است. ما دو ترك از ۱۶ ترك را مرمت كرده ایم و داربست ها دارند نصب می شوند. كلیه ترك ها بایستی مرمت شوند چون لطمه دیدگی شدید می باشد. به استحضار برسانم كه بخش عظیمی از كاشی ها و آجرهای گنبد در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی از بین رفته بود و سال ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۵ مرمت كاملی روی این گنبد انجام شد. حالا بخش مهمی از آجرها و كاشی های گنبد شیخ لطف الله از دوره پهلوی اول است كه اوایل دهه شصت نیز مجدداً باتوجه به لطمه دیدگی هایی كه مشاهده شد، اهتمام كردند به صورت موضعی روی گنبد مرمت هایی را انجام بدهند.
سال ۱۳۹۷ ما با ریزش بخش هایی از كاشی ها مواجه شدیم و پس از بررسی ها و مطالعاتی كه صورت گرفت و كارشناسان و صاحب نظران از گنبد بازدید كردند گفتند كه باتوجه به لطمه دیدگی شدید بخش زیرسازی و تزیینات روی گنبد، قاعدتاً باید آجرها و كاشی ها پیاده شوند و زیرسازی مناسبی روی گنبد مستقر شود.
این كار با پروسه مرمتی دقیق و با نظارت های درست با استفاده از تجربه استادكارانی كه مهارت داشتند در این قسمت انجام گرفت. در دو ترك مرمت شده بیشتر از ۹۵ درصد آجرها و كاشی های سطح گنبد همان آجرها و كاشی های دوره پهلوی بوده كه باردیگر به كاربرده شده و شاید فقط ۵ درصد به سبب از بین رفتن و ریختگی ها اخیرا ترمیم شده باشد اما عمده همان است.
تفاوتی كه مشاهده می شود ناشی از این است كه در قسمت لطمه دیده بندها از بین رفته، كاشی ها لب پر شده و سطوح گرفتار لطمه دیدگی شده است. به هر حال پس از چندین سال كه این بخش، از آلایندگی ها پاك سازی نشده با بخش پاك سازی شده متفاوت است و هیچ اتفاق خاصی رخ نداده است كه دورنگی به وجود بیاورد.
انشالله با توجه به این كه مرمت ادامه خواهد داشت همه گنبد سطح مناسب، یكسان و پایداری را خواهد داشت و فكر می كنم بخش مهمی از ابهامات در ذهن مشاهده كنندگان ناشی از این است كه فكر كرده اند مرمت تمام شده و گنبد به همین شكل باقی خواهد ماند درحالی كه اینجا یك كارگاه مرمتی است و بقیه بخش ها نیز باید مرمت روی آن صورت بگیرد. ضمن اینكه پس از طرح مباحثی پیرامون مرمت گنبد، افرادی از وزارت میراث فرهنگی، صاحب نظران، متخصصان، اعضای شوراهای تخصصی پایگاه های جهانی میراث فرهنگی و پژوهشگاه میراث كشور همین طور اساتید دانشگاه هنر اصفهان و دانشگاه اصفهان دعوت شدند تا در جلسه ای پروسه مرمت انجام شده را بررسی نمایند و در همان جلسه درباره نحوه ادامه مرمت بخش های باقی مانده نیز تصمیماتی گرفته شد. كارگاه مرمتی ۱۴ ترك باقی مانده به زودی تشكیل می شود و با استفاده ازنقطه نظر صاحب نظران كار را ادامه خواهیم داد. ما اعتقاد داریم در میراث فرهنگی كسانی كه اظهارنظر می كنند مشتاق میراث هستند و به هر حال آماده دریافت نظرات صاحب نظران و متخصصان هستیم و آماده ایم تمام فرایندها را معرفی و اگر نقطه نظر تكمیلی و بهتری دارند دریافت نماییم.
به طوركلی مرمت بناهایی مانند مسجد شیخ لطف الله اصفهان برمبنای چه استانداردهایی انجام می شود؟
پایگاه های میراث جهانی ما هم یك شورای كمیته راهبردی دارند و هم در استان یك شورای فنی داریم كه در این گونه كارگاه ها می كوشند باتوجه به ماهیت عملیات مرمتی و لزوم های فنی از مشاوران و ناظران عالی كمیته های نظارتی و صاحب نظران استفاده كنند. در مواردی مثل مسجد شیخ لطف الله، چهل ستون، مسجد جامع عباسی كه شاخص جهانی اند مرمت های مختلفی صورت می گیرد كه گاه ممكنست در بخش هایی خاص باشد و طبیعی است كه از صاحب نظران استفاده می شود. گاهی هم مرمت های معمول و ساده ای است كه در مكانیسم كارهای مرمتی قرار می گیرد. در بحث گنبد مسجد شیخ لطف الله دقت های لازم در پروسه صورت گرفته و آنچه مسلم است اینكه كسانی كه بررسی كردند تائید نهایی داشتند و گفتند كه مرمت ادامه پیدا كند. باز هم هر كس از متخصصان نقطه نظری دارد ما خدمتگزار مردم و میراثیم و آماده ایم نظرات را دریافت نماییم و در ادامه مسیر به كار بگیریم.
در حال حاضر چند بنای تاریخی اصفهان باید مرمت شود و چه وضعیتی دارند؟
اصفهان به لحاظ آثار تاریخی جایگاه ویژه ای در كشور دارد و دارای ۲۲ هزار اثر واجد شرایط تاریخی و فرهنگی است كه عمده آن سازه معماری است. به این شرح كه ممكنست به لحاظ كمی آثار تاریخی سایر استانها زیاد باشد اما بخش عظیمی از آن تپه های باستانی و سایت های دیرینه شناسی است درحالی كه در اصفهان عمده این آثار سازه معماری است. حدود ۱۹۰۰ اثر از آثار تاریخی اصفهان در لیست میراث فرهنگی ملی ایران به ثبت رسیده كه بخش مهمی از آنها نیازمند مرمت و پس از مرمت، نیازمند حفاظت پایدار می باشد.
چقدر اعتبار نیاز دارد؟
حجم اعتبار موردنیاز زیاد است اما آنچه مسلم است اینكه صرفاً تكیه ما بر منابع دولتی نیست. در استان اصفهان محور و حركت عمومی برای مشاركت بخش خصوصی در احیای بناهای تاریخی شروع شده است و حجم سرمایه گذاری بخش خصوصی در مرمت اگر برآورد شود بسیار زیاد است اما تمركز منابع دولتی هم بر نفایس ملی و روی آثاری است كه قابلیت تغییر كاربری های مورد نظری كه بخش خصوصی به آن ورود پیدا می كند ندارد و این نیز منابع مالی بسیاری را می خواهد.
استحضار دارید باتوجه به تنگناهایی كه دولت در بخش های مختلف به خاطر شرایط اقتصادی با آن مواجه می باشد این محدودیت در مورد میراث نیز قابل ملموس و طبیعی است كه ما هم محدودیت داریم اما با همین منابع نیز تلاش شده بیشترین استفاده از امكانات موجود صورت بگیرد.
روز گذشته مدیر كل میراث فرهنگی اصفهان به همراه مدیر پایگاه جهانی نقش جهان و تعدادی دیگر از كارشناسان میراث فرهنگی برای برآورد هزینه های ادامه مرمت ۱۴ ترك باقی مانده گنبد شیخ لطف الله بازدید كردند.
منبع: آبنما كار
About the Author
