آبنما كار: از یك سو مدیر پایگاه میراث فرهنگی گندی شاپور از حجم تخریب ها ۹۰ درصدی گندی شاپور یاد می كند و می گوید ˮاز حدود چهار دهه گذشته با طول حیات ۱۸ قرنی ˮگندی شاپورˮ در خوزستان برابری می كند و از جانب دیگر یك دیرینه شناس پیشكسوت نامیدن این محوطه را به «گندی شاپور» بدون وجود هیچ سند دیرینه شناسی اشتباه می داند.
به گزارش آبنما كار به نقل از ایسنا، با آخر نمایش مستند «وِه اَنتیوك شاپور» كه سه شنبه ۲۹ آبان در تالار استاد شهناز در خانه هنرمندان برگزار شد، یعقوب زلقی، مدیر پایگاه میراث فرهنگی گندی شاپور و ایوان كرخه در مورد وضعیت این محوطه ی تاریخی اظهار نمود: در بخش حفاری ها و دست یافته ها در گندی شاپور فقدان پژوهش وجود دارد، محوطه ای حدود دو هزار هكتار كه عرصه تاریخی است و پژوهش ها در آن صرفا محدوده های شهری را در برمی گیرد.
او با اشاره به بررسی هایی كه در این محوطه ی تاریخی انجام شده، اضافه كرد: تا كنون آثار و بناهای زیادی با پهنه جغرافیایی شاید بیشتر از ۵۰ كیلومتر دورتر از گندی شاپور و در خارج از حوزه شهری جغرافیایی خوزستان شناسایی كرده ایم، از شمال و شمال شرق خوزستان به دزفول، شوش، اندیمشك و در نهایت استان لرستان و حتی جستجوهای سد بختیاری یا پل «طاق اشكناده» (شكسته) نمونه هایی وجود دارند كه آنها از نظر پلان، فونداسیون، مواد و مصالح كاملا با سازه آبی برابری می كند.
وی با تاكید بر این كه تا كنون توانسته اند، اتفاق خوبی در این زمینه رقم بزنند، نمونه ی ان را مطالعات نقشه برداری در گندی شاپور دانست و افزود: اهمیت این مطالعات در سایت های تاریخی اولویت بحث مطالعات نقشه برداری و عرصه و حریم گندی شاپور را در دستور كار قرار می دهد.
او افزود: در بحث بازبینی گندی شاپور و بررسی های گیرشمن در دهه ۴۰ میلادی، بیشتر از دو هزار محوطه تاریخی در این منطقه به ثبت رسید كه شاید ۹۰ درصد آنها امروز دیگر وجود خارجی ندارند.
زلقی با اشاره به گمانه زنی هایی توسط آدامز در این محوطه در زمان كشف منطقه، ازو جود آثار زیادی از باقی مانده های معماری شهر اطلاع داد و اضافه كرد: از دهه ۵۰ شمسی برپایه اصلاحات عرضی كه در كشور شكل می گیرد، با استفاده از راه اندازی سد و ظرفیت های گسترده آن جا، این مناطق به صورت بسیار سریع در اختیار كشاورزان قرار می گیرد و از اوایل دهه ۵۰ فعالیت های گسترده ای در آن رخ می دهد.
كشاورزان هر سال چهاردوره كشت در گندی شاپور دارند!
او با تاكید بر اینكه حجم تخریب در حدود چهار دهه گذشته با طول حیات ۱۸ قرنی گندی شاپور برابری می كند، اظهار داشت: اتفاق خوبی كه توانسته ایم در این زمینه رقم بزنیم، مطالعات نقشه برداری گندی شاپور است. اهمیت این مطالعات در سایت های تاریخی اولویت بحث مطالعات نقشه برداری و عرصه و حریم گندی شاپور را در دستور كار قرار می دهد. در بحث بازبینی گندی شاپور و بررسی های گیریشمن در دهه ۴۰ میلادی بیشتر از دو هزار محوطه تاریخی را در این منطقه ثبت كرده است كه شاید ۹۰ درصد آنها امروز وجود خارجی دیگر نداشته باشند.
او همینطور از صدمه شناسی انجام شده برای این محوطه تاریخی اطلاع داد و اضافه كرد: فعالیت های كشاورزی، ساخت وسازها، شخم زدن كشاورزان، حضور احشام و سرازیر شدن فاضلاب به محوطه، هویج شویی و مرغداری از مهم ترین صدمه هایی است كه تا كنون به این محوطه وارد شده اند، از جانب دیگر كشاورزان در هر چهار فصل در این محوطه تاریخی كشت می كنند، ازاین رو آبیاری زمین ها كه به مرور سبب از بین رفتن كل محوطه هم می گردد را باید به صدمه ها اضافه كرد.
از ۲۰۰۰ هكتار، فقط ۴۰۰ متر كاوش شده/هنوز اثر ساسانی به دست نیامده
او با این وجود از برنامه ریزی ۱۰ ساله این پایگاه و عرضه ی آن به سازمان میراث فرهنگی اطلاع داد و اضافه كرد: برپایه برنامه ریزی های انجام شده، پلان گندی شاپور تا ۱۰ سال آینده مشخص می شود، ساماندهی اولیه و پیگیردی سازه های آبی تاریخی گندی شاپور، یجاد زیرساخت های نسبی آب و برق و… هم در دستور كار قرار می گیرند.
مدیر پایگاه میراث فرهنگی گندی شاپور و ایوان كرخه با اشاره به جدید بودن علم مطالعات ژئوفیزیك، اضافه كرد: تا كنون فقط چیزی حدود ۴۰۰ متر از ۲ هزار هكتار را كاوش كرده ایم.
او افزود: در محوطه ی كاوش شده هم هنوز به هیچ اثری از دوره ی ساسانی نرسیده ام اما برپایه جمع بندی ها گندی شاپور یك ناشناخته بزرگ در معماری، نجوم، ریاضی، طب، شهرسازی و مهندسی آب است و جای كار در حوزه های مختلف زیاد دارد. همینطور دست نوشته های خارج از جغرافیای ایران هم باید در مورد این محوطه تاریخی بررسی شوند.
گندی شاپور را می توان بازخوانی كرد
محسن حبیبی، استاد معماری و شهرسازی دانشگاه تهران هم در سخنانی اظهار داشت: خوزستان در دل متون به دل ایرانشهر موسوم است. پایتخت های مهم ساسانی ایرانشهر از زمان ساسانی اطلاق می گردد و سراسر سرزمینی كه به جهان فرهنگی ایران تعلق داشته، ایرانشهر است. این واژه را در مقیاس یك شهر، منطقه و سرزمین داریم، ازاین رو در صحبت از فرهنگ ایرانشهری هر سه مقیاس وجود دارند.
وی با اشاره به اینكه یك پیوند عمیق از گذشته تا امروز بین شهر و روستا وجود داشته، اضافه كرد: این وحدت كه از پیش از اسلام وجوددارد را می توان گندی شاپور بازخوانی كرد. معماری و شهرسازی دوران ساسانی تا قرن چهار – پنج هجری مقاومت می كند تا جای شهر عوض شود.
او همینطور با اشاره به معماری دایره ای شكل بغداد اظهار داشت: نخستین شهر ساسانی هم چنین معماری دارد، از جانب دیگر واژه ها هم در این زمینه اهمیت دارند، مانند بغداد كه یك واژه فارسی است.
این مدرس دانشگاه در بخش دیگری از صحبت هایش تصریح كرد: اولین رگه های بازار را در شهر ساسانی پیدا كردیم كه در شارع بیرونی كه ربظ خوانده می شود، معرفی شده است.
موبد اردشیر خورشیدیان، جراح و متخصص بیماری های چشم هم اظهار داشت: ایرانی ها از دیرباز از پیشگامان خیلی از دانش ها مانند ستاره شناسی، حكمت، مهندسی، دانش پزشكی، سرآمد جهانیان بوده اند و توانستند دستاوردهای بزرگی داشته باشند، ازاین رو حالا به راحتی می توان اظهار داشت كه تاثیر فرهنگ و دانش ایرانی سرآمد است.
او افزود: همه به این اصل آشنا هستیم كه دست كم دانشگاه جندی شاپور به تدبیر شاپور اول ساسانی برای تولید شهری دانشگاهی در حدود ۱۷۵۰ سال پیش بنیان گذاشته شد در دوران انوشیروان به اوج شكوفایی رسید. هدف این بود كه همه دانشمندان برای تبادل اطلاعات جمع شوند و تبادل افكار داشته باشند.
وی در بخش دیگری از صحبت هایش با بغض از علم پزشكی در گذشته صحبت كرد و از طبقه بندی پزشكان در گذشته صحبت كرد: در ابتدا سه دسته پزشك وجود داشتند «پزشك كاری» یا گیاه پزشك كه به زبان امروزی پزشك داخلی نامیده می گردد. «داد پزشك» یا «پزشك قانونی دادگستری»، «كارت پزشك» یا «جراح»، اما پس از پیامبری آشور و زرتشت دو دسته پزشك دیگر كه یكی از آنها «پزشك بهداشت» یا «روان پزشك» بود هم به این گروه ها افزوده شد.
سودابه مجاوری كارگردان فیلم مستند وه آنتیوك شاپور گفت: این فیلم هفت قسمت سریال مستند دارد كه از شبكه مستند مركز خوزستان بزودی پخش می گردد. در هر بخش موضوعات مختلفی مانند موضوعات مختلفی مانند پزشكی، تاریخ، جستجوهای دیرینه شناسی و موارد دیگر مورد بررسی قرار گرفته اند.
وقتی سند دیرینه شناسی هنوز به دست نیامده، چرا می گوئید «گندی شاپور»
به گزارش آبنما كار به نقل از ایسنا، با آخر صحبت های سه كارشناس در مورد تاریخ و علم در گندی شاپور، فرهاد رهبر، دیرینه شناس پیشكسوت، یك سوال بیان كرد.
او خطاب به سازندگان این فیلم مستند پرسید؛ «براساس كدام اسناد اعلام می كنید این محوطه “گندی شاپور” است؟ ان هم وقتی هنوز از مطالعات و جستجوهای دیرینه شناسی خود هیچ سندی به دست نیاورده اید؟»
رهبر همینطور خطاب به خبرنگار ایسنا در این زمینه توضیح داد: باستان شناسان معمولا به ۴۰ تا ۵۰ درصد از متون تاریخی استناد می كنند و برای تائید صد درصد محوطه های تاریخی نیاز به اسنادی داریم كه از آن محوطه ها در زمان كاوش به دست امده باشد، داریم.
وی به محوطه ی تاریخی هگمتانه هم اشاره نمود و اظهار داشت: دوستانِ باستان شناسم می گویند هگمتانه پایتخت مادهاست، در حالیكه بیشتر از چند فصل در این محوطه كاوش شده اما هنوز هیچ اثری از دوران ماد در این محوطه به دست نیاورده اند، معتقدم این به آن معناست كه باید جای دیگری را در برای به دست آوردن محوطه ی مادها جستجو كرد.
او با تاكید بر این كه باستان شناسان در گندی شاپور هم هنوز حتی یك سفال از دوره ی ساسانی پیدا نكرده اند، افزود: بر چه اساسی فیلمی مانند «وه انتیوك شاپور» ایجاد می شود، وقتی هنوز هیچ سند دیرینه شناسی برای اثبات این ادعا وجود ندارد.
رهبر با بیان این كه متون هم می توانند اشتباه كنند، اضافه كرد: چطور می توان از شهری به این بزرگی و با این عظمت هیچ اثری به دست نیاورد؟
در حالی رهبر این صحبت را مطرح می كند كه آبان ماه سال گذشته، محمدرضا عصاری، رییس دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول اعلام نمود: «سابقه تاسیس ۱۷۵۰ ساله دانشگاه باستانی جندی شاپور دزفول، سوم نوامبر ۲۰۱۷ در لیست یونسكو ثبت شد.»
About the Author
