آبنما كار: بی خود نگفته، فردوسی، شاعر ایرانی كه ˮهنر نزد ایرانی ها است و بسˮ، چون كه صنایع دستی ایران علاوه بر آنكه صفر تا صدش ایرانی و اصیل است از محیط زیست آن الهام گرفته و معرف ایران به همه دنیاست و تاریخ و فرهنگ و تمدن ملت ایران را معرفی می كند.
تولیدات صنایع دستی مازندران بدون آنكه تبلیغی برایش شود و بدون نام و نشان توسط بازاریان منطقه، خریداری و به مشتریان بین المللی فروخته می گردد و از آن طرف برای صنایع دستی چینی ها تبلیغ می گردد و آن را به خورد ما می دهند اما دریافتن علتش خیلی پیچیده نیست؛ نبود مراكز دائمی عرضه صنایع دستی هنرمندان استان و برگزار نشدن دوره های آموزش كاربردی و به روز برای شكوفایی هنر تجربی تولیدكنندگان سبب شده نه محصولات صنایع دستی شناخته شود و نه هنر تجربی هنرمندان شكوفا و به روز شود، ازاین رو تنظیم برنامه مدون برای گسترش روزافزون این محصولات ایرانی، تضمین شغلی پایدار با تولید بازارهای متنوع عرضه صنایع دستی، پرداخت تسهیلات كم بهره به علاقه مندان و شاغلان این حرف، تولید كارگاه های آموزشی صنایع دستی و تربیت نیروی جوان زیرنظر اساتید معتبر و مجرب سبب شكوفایی این بخش می گردد.
شبنم فتاح پور، فعال حوزه صنایع دستی و مدیر كارگاه فنی و هنری خلاقیت طوبی در گفت وگو با ایسنا با اشاره به ظرفیت بانوان در حوزه صنایع دستی اظهار نمود: متاسفانه بستر مناسبی برای عرضه این محصولات فراهم نیست اما در بعضی شهرهای گردشگرپذیر نظیر ماسوله و رامسر این حرفه یكی از پردرآمدترین حِرفه نزد بانوان و فروشندگان صنایع دستی است.
وی از آموزش، تبلیغ و ترویج بعنوان حلقه های مفقوده صنایع دستی در ایران نام برد و اضافه كرد: در صورتیكه بانوان ایرانی با صنایع دستی مانوس شوند، می توانند خیلی از نیازهای خانواری خویش را برطرف كنند؛ در این صورت یك بانوی هنرمند هیچگاه در اقتصاد خانوار دچار مشكل نخواهد شد.
فتاح پور با اشاره به اینكه هزینه آموزش و تولید شغل در این بخش ناچیز و غیرقابل مقایسه با اشتغالزایی در بخش های دیگر است، تصریح كرد: خیلی از صنایع دستی در منطقه شمال كشور مربوط به حوزه بافندگی بوده كه تامین سرمایه اولیه آن به راحتی مقدور است.
این بانوی كار آفرین و هنرمند از كیفیت بالا و قیمت مناسب صنایع دستی بعنوان مزیت این بخش نام برد و خاطرنشان كرد: خیلی از محصولات بافندگی شمال كشور در سطوح بالای كیفی تولید می گردد و حتی قابل رقابت با برندهای مطرح دنیا است. خیلی از بازاریان بزرگ منطقه و كشور با خریداری این محصولات از منازل و بانوان هنرمند و نصب برچسب خارجی روی آن، صنایع دستی را با قیمت های بالایی در بازار به نام اجناس خارجی عرضه می كنند.
وی، عمده خریداران محصولات صنایع دستی را افراد غیر بومی دانست و تصریح كرد: خیلی از بانوانی كه به صورت محدود در خانه مشغول این حرفه هستند، مشتریانی ثابت و حتی بین المللی داشته و توانستند با اندك تولیدات زمینه فعالیت خویش را گسترش دهند.
انتقاد از مدرك گرایی در برگزاری دوره های آموزش صنایع دستی در مراكز فنی و حرفه ای
مدیر و مدرس كارگاه خلاقیت طوبی ضمن انتقاد از نحوه فعالیت های آموزشی ادارات فنی و حرفه ای به مدرك گرایی در این كلاس ها اشاره و تصریح كرد: آموزش های مدرسان مجموعه كلاس های فنی و حرفه ای شهرستان ها جنبه كاربردی ناچیزی داشته و هنرجویان تنها به دنبال كسب مدرك هستند.
فتاح پور از تنوع كلاس های فنی حرفه ای برای بانوان در حد حِرف و مشاغل روز مانند آموزش آرایشگری و گل سازی نام برد و تصریح كرد: جامعه و جوانان ما بیشتر از اینكه به این مشاغل نیاز داشته باشند باید آموزش های مربوط به صنایع دستی را دیده و ضمن آشنایی با این مشاغل پردرآمد با فرهنگ و تاریخ خود آشنا گردند.
وی حوصله بانوان خانه دار شركت كننده در كلاس های فنی و حرفه ای را خارج از محدوده كلاس، توصیف و خاطرنشان كرد: خیلی از این بانوان مهارت هایی بیشتر از مربیان خود دارند كه نیاز به تجلی آنها ضروری می باشد و باید آموزش های صنایع دستی با محوریت شاغل كردن بانوان خانه دار و سرپرست خانوار در اولویت طرح آموزشی باشد.
*فقدان جایگاه دائمی عرضه محصولات صنایع دستی
فتاح پور، نبود غرفه های ثابت برای عرضه صنایع دستی در خیلی از شهرهای مازندران را از دلایل كمرنگ شدن و عدم تمایل كارآفرینان این حوزه دانست و خاطرنشان كرد: اگر مكان دائمی برای عرضه و فروش محصولات خانگی و صنایع دستی در تمام شهرهای استان وجود داشته باشد، بطور قطع جایگاه صنایع دستی استان چیزی فراتر از وضعیت كنونی آن خواهد بود.
مدیر كارگاه فنی و هنری خلاقیت طوبی در شهر خرم آباد تنكابن با اشاره به مشكلات این شهر در جذب توریست اظهار داشت: حضور توریست در یك منطقه، رابطه مستقیم با فروش محصولات خانگی و صنایع دستی آن منطقه داشته و استقبال گردشگران برای خرید، عاملی انگیزشی برای تولید صنایع دستی به حساب می آید.
وی با اشاره به ظرفیت ها و نعمت های خدادادی بی نظیر شمال كشور كه خاستگاه گردشگران است، اظهار نمود: شهرداری ها، دهیاری ها و متولیان امر می توانند با استقرار غرفه های دائمی در راه چشم اندازها، مناطق گردشگری، آثار تاریخی و مسیرهای پرتردد كمك شایانی به كارگران و كارآفرینان حوزه صنایع دستی كنند.
فتاح پور، كمك به عرضه محصولات صنایع دستی، اشاعه فرهنگ، آداب و رسوم و معرفی تاریخ كهن منطقه را مزایای احداث غرفه های دائمی صنایع دستی برشمرد و اضافه كرد: تولید انگیزه در بانوان شاغل در این بخش و حضور بیشتر و مستمر گردشگران از دیگر فواید احداث مراكز دائمی صنایع دستی است.
وی ضمن یادآوری ظرفیت های بسیار بالای صنایع دستی خاطرنشان كرد: با نگاهی به گذشته و مرور خاطرات خانوادگی تك تك ایرانی ها حضور و رسوخ صنایع دستی كاملا قابل لمس بوده و ما باید با زنده كردن آئین ها و سنت های پیشنیان خود ضمن انتقال آموزش صنایع دستی، سبب ماندگاری فرهنگ و تاریخ سرزمین خود باشیم.
واردات بی رویه محصولات صنایع دستی از چین
محمدرضا اورمزدی كارشناس ارشد گردشگری در گفت و گو با ایسنا، واردات بی رویه از چین و كشورهای دیگر را ضربه بزرگی به حوزه صنایع دستی ایران دانست و تصریح كرد: متاسفانه صنایع دستی در ایران به علت رویكردهای غلط متولیان امر در ورطه فراموشی بوده و آینده ای مبهم پیش رو دارد.
وی، گردشگری و اقتصاد را همانند تار و پود در هم تنیده توصیف كرد و اضافه كرد: صنایع دستی بعنوان یكی از جنبه ها و جاذبه های گردشگری نیازمند به بازار بوده و اقتصاد گردشگری در این بخش باید در اولویت صنعت توریسم قرار گیرد.
استاد دانشگاه آزاد تنكابن، مشكلات شاغلان حوزه صنایع دستی را در چندین جنبه مورد بررسی قرار داد و خاطرنشان كرد: نبود بیمه مناسب برای صنعتگران در این بخش، آینده مبهم شغلی برای فعالان، كمبود استادكاران، قطع شدن زنجیره انتقال و آموزش صنایع دستی به نسل بعد به دلایل مختلف و كمرنگ شدن پیروی از آداب و سنن بومی و محلی چالش های حوزه صنایع دستی كشور است.
اورمزدی با بیان برخی صنایع دستی فراموش شده مانند گلیم بافی، چادرشب بافی، ساخت كالاهایی با پوست حیوانات اهلی، نمدمالی و غیره خاطرنشان كرد: كمبود افرادی كه امروزه مهارت های لازم در این حوزه آموزش و انتقال این هنرها به نسل بعدی را داشته باشند به شدت محسوس است.
این محقق و پژوهشگر حوزه گردشگری، احیای صنایع دستی را زنده كردن سنت ها و معرفی آداب و رسوم و فرهنگ مناطق قلمداد كرد و اظهار داشت: بازاریابی در حوزه صنایع دستی یكی از اشكالات دیگر این بخش است كه با رفع كردن آن می توان با تولید تمایل در فعالان این حوزه زمینه شكوفایی صنایع دستی را به وجود آورد.
اورمزدی، بسته بندی های نامناسب برای صادرات صنایع دستی و مبحث “برندینگ” را از دیگر چالش های صنایع دستی برشمرد و اظهار نمود: برخی صنایع دستی ایران مانند خاتم كاری اصفهان، فرش تبریز و غیره هم اكنون حرف اول را در دنیا زده و خیلی از محصولات صنایع دستی متنوع اقوام ایرانی به علت قابلیت های منحصر به فرد و كیفیت مثال زدنی پتانسیل بالای برای تبدیل شدن به یك برند ملی را دارند.متاسفانه ما در بخش معرفی صنایع دستی چالش های متعددی داریم كه باید با عنایت به محصولات بسیار پرارزش موجود در جغرافیای ایران برای هر كدام شیوه مناسبی را جهت معرفی به بازارهای جهانی عرضه نماییم.
لزوم حضور مستمر فروشندگان صنایع دستی در نمایشگاه های داخلی و خارجی
اورمزدی حضور مستمر تولیدات صنایع دستی مرغوب و اصیل ایرانی در نمایشگاه های داخلی و خارجی را راهی برای درآمدزایی در حوزه عنوان و خاطرنشان كرد: علاوه بر درآمدزایی، عرضه این محصولات نشانگر تاریخ و تمدن كهن ایرانی بوده و فرهنگ و آداب ملی و میهنی ایرانی ها را به دیگر كشورهای جهان دیكته خواهد نمود.
استاد گردشگری دانشگاه آزاد تنكابن صِرف حضور در نمایشگاه را موثر ندانست و تصریح كرد: بازخورد و اهداف شركت در نمایشگاه ها مهم تر از حضور در آن بوده و باید بررسی كرد كه آیا شركت در این عرصه توانسته به صنایع دستی كمك نماید یا خیر كه در نهایت بتوانیم به شكوفایی و رونق اقتصاد این صنایع پرارزش برسیم.
*بازارداری مهم تر از بازاریابی
اورمزدی ماندگاری در بازار و جایگاه ثابت فروش برای عرضه صنایع دستی در بازار داخل و خارج را بسیار مهم تر از بازاریابی دانست و تصریح كرد: بازاریابی، بازارسازی و بازارداری راه های ارتقاء اقتصاد این بخش است اما متاسفانه ما در هیچ كدام از این زمینه ها موفق عمل نكردیم.
محقق، پژوهشگر و استاد گردشگری دانشگاه، صنایع دستی ایران را برگرفته از طبیعت معرفی نمود و خاطرنشان كرد: صنایع دستی ایران همانند معماری اصیل ایرانی الهام گرفته از طبیعت و ناتورالیسم بوده و وابستگی محكمی با عناصر طبیعی و فرهنگ فولكلور ایران دارد.
اورمزدی با اشاره به اینكه صنایع دستی هر منطقه برگرفته از مواد موجود در همان منطقه است اظهار نمود: در تمام كشور پهناور ایران صنایع دستی بر گرفته از طبیعت و نمادی از اتصال و احترام به محیط زیست و فرهنگ اصیل ایرانی است. بعنوان مثال سیاه چادرهای عشایر استان لرستان بافته شده از موی بز و حصیربافی استان های شمالی هم برگرفته از گیاهان بومی مناطق بوده كه این صنایع را دارای قابلیت بالای سازگاری با محیط زیست كرده است.
استاد دانشگاه آزاد تنكابن با اشاره به شعار امسال كه پشتیبانی از كالای ایرانی است اظهار داشت: هیچ كالای تولیدی كشور اصیل تر از صنایع دستی ایرانی نیست و ضرورت پشتیبانی از این كالای 100 درصد ایرانی باید در اولویت كاری مسئولان قرار گیرد.
صنایع دستی، بخشی مهجور در سازمان میراث فرهنگی
وی، حمایت همه جانبه تمامی دستگاه ها و نهادهای كشور از صنایع دستی را خواهان شد و افزود: متاسفانه صنایع دستی بخشی مهجور در سازمان میراث فرهنگی است كه باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
اورمزدی، توجه و پشتیبانی از صنعتگران و فعالان این حوزه را جز نخستین اقدامات برای توسعه و تعالی صنایع دستی برشمرد و اظهار داشت: تنظیم برنامه مدون برای گسترش روزافزون این محصولات ایرانی، تضمین شغلی پایدار با تولید بازارهای متنوع عرضه صنایع دستی، پرداخت تسهیلات كم بهره به علاقه مندان و شاغلان این حرف، تولید كارگاه های آموزشی صنایع دستی و تربیت نیروی جوان زیرنظر اساتید معتبر و مجرب سبب شكوفایی این بخش می گردد.
وی با اشاره به اینكه برنامه ریزی در این حوزه نیازمند ورود دستگاه های متنوعی نظیر وزارت اقتصاد و دارایی، وزارت امورخارجه، سازمان گردشگری و غیره است، خاطرنشان كرد: برای تولید و ارتقای این بخش در عرصه داخلی و بین المللی نیازمند حضور و هم افزایی دستگاه های اجرایی امری ضروری هستیم.
محقق، پژوهشگر و استاد گردشگری دانشگاه با تصریح اینكه صنایع دستی می تواند معرف ایران به دنیا باشد، اظهار داشت: صنایع دستی قابلیت توسعه و شكوفایی اقتصاد و توریسم ایران را دارد و این هنر كهن در واقع هویت ایرانی را نشان میدهد.
اورمزدی با اشاره به مصرعی از شاعر سخن سرای ایران حكیم ابوالقاسم فردوسی كه گفت “هنر هم ز ایرانیانست و بس” تصریح كرد: اثبات حقانیت این گفتار امروز تنها از معبر صنایع دستی میسر است و صنایع دستی در واقع كالایی با اصالت، هنری شگرف و یادگاری پرارزش از تاریخ و فرهنگ و تمدن ملت ایران بوده كه ضرورت توجه به آن در این برهه بسیار سرنوشت ساز است.
گزارش از نوید ساداتی خبرنگار ایسنا
About the Author
