هنر ۹۸ در آینه مهر -۴؛ رویدادهای خبرساز موسیقی۹۸ در پنج پرده

آبنما كار: روند پیچیده اجرای قانون كسر مالیات از هنرمندان و كنسرتهای موسیقی و ورود میهمان ناخوانده ای به نام كرونا در كشور شرایط پرحاشیه و پردست اندازی را برای موسیقی ایران در سال ۹۸ رقم زد.

خبرگزاری مهر -گروه هنر-علیرضا سعیدی: روایت رویدادهای موسیقی ایران در سال ۹۸، روایتی پرچالش و پر از اتفاقات ریز و درشت است كه مجال واكاوی و بررسی چرایی وقوع هر یك از آنها نیازمند تمركز بر نوشتارهای رسانه ای جداگانه ای است كه می تواند محل بحث و تبادل نظر میان فعالان عرصه موسیقی باشد.
در شرایطی كه چالش های اقتصادی پیش روی دولت و كاهش محسوس محصولات مصرفی در سبد فرهنگی هنری خانوارهای ایرانی بنا به دلیلهای گوناگون باعث شده كه اساساً توجه به مقوله موسیقی خصوصاً «شنیدن موسیقی خوب» در اغلب موارد محدود به فضای مجازی آن هم بدون در نظر گرفتن كیفیت های لازم شنیداری شود، به علت بی اهمیت انگاشته شدن قانون كپی رایت از طرف مردم فعالیت در حوزه موسیقی با دشواری دوچندان مواجه گردید.
شرح احوالات سالانه موسیقی ایران در سال ۹۸ بطور قطع بدون در نظرگرفتن شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی كشور امری ناشدنی است؛ این شرایط كه عموماً هم دربرگیرنده اتفاقات ناخوشایندی بوده است، در نخستین گام ها فارغ از استثنائات همیشگی تاثیراتش را روی فعالیتهای هنری و خصوصاً موسیقی بر جای گذاشته و باعث شده كه نه فقط نظام اقتصادی موسیقی ایران در نمودار رشد رو به عقب حركت نماید و حتی در بسیاری موارد تهیه كنندگان و صاحبان آثار را به این جمع بندی رساند كه عطای سرمایه گذاری در موسیقی را به لقایش ببخشند و اندوخته های خودرا در بخش دیگری صرف كنند.
آنچه در گزارش پیش رو می خوانید مروری چندپرده ای بر مهم ترین رویدادهای موسیقی ایران در سال ۹۸ است:
پرده اول؛ استعفای شبانه دردسرساز یا كناره گیری از سر اعتراض؟
تصویب قانون اختصاص ۱۰ درصد مبلغ فروش كنسرت ها به فعالیتهای فرهنگی دولت، یكی از جنجالی ترین اتفاقاتی بود كه بحث های قانونی و اجرایی آن از اسفندماه سال ۹۷ با طرح و تصویب در مجلس شورای اسلامی كلید زده شد. قانونی كه گفته می شود آغاز آن نشات گرفته از طراحی و برنامه ریزی علی اصغر كاراندیش، مرد پرنفوذ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاون پارلمانی سید عباس صالحی در این وزارت خانه بود و شرایطی را فراهم آورد كه درست یا غلط مسیر تازه ای را در پروسه تولید، بازاریابی و فروش محصولات موسیقی خصوصاً در حوزه كنسرت ها باز كرده و صدای بسیاری از فعالان حوزه نشر و تهیه كنندگی را درآورد.
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی اوایل اسفند ماه سال ۹۷ در ادامه بررسی بودجه ۹۸ بند (ح) و بند الحاقی ۵ به تبصره ۹ را به تصویب رساندند. كه برمبنای آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مكلف شد ده درصد (۱۰%) بهای بلیط اجراهای صحنه ای (كنسرت) در تهران و كلانشهرها را أخذ و به حساب درآمد عمومی نزد خزانه داری كل كشور واریز نماید.

از زمان رسانه ای شدن تصویب این قانون، فعالان صنفی و كارشناسان حوزه موسیقی نسبت به آن واكنش هایی داشته اند و به نظر هم می رسید كه با عنایت به اهمیت موضوع دامنه این واكنش ها به چالشی در حوزه مدیریت موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تبدیل گردد. چالشی كه محسن رجب پور مدیرعامل مجمع صنفی تولیدكنندگان آثار شنیداری اردیبهشت ماه سال ۹۸ در گفتگو با خبرنگار مهر درباره آخرین وضعیت آن اظهار داشت: «متأسفانه آقای كاراندیش برمبنای نگاه اشتباهی كه دارند، تلاش نموده اند مبنایی غیرقانونی را تبدیل به قانون كنند و باوجود اینكه هم آقای وزیر و هم تعدادی دیگر از كارشناسان با توضیحات تخصصی كه به آنها ارائه شد متوجه عواقب بسیار بد تصویب چنین قانونی شدند، این قانون در مجلس شورای اسلامی تصویب گردید كه واقعاً شرایط نگران كننده ای را برای هنرمندان، تهیه كنندگان و به دنبال آن تماشاگران موسیقی رقم زده است. مهم تر آنكه ما چندی قبل و پس از منتفی شدن ماجرای تجمع، جلسه ای هم با آقای كاراندیش برگزار كرده و به ایشان مبانی غیركارشناسی تصویب این قانون را گوشزد كردیم اما وی همچنان اصرار به اجرایی شدن چنین مصوبه ای دارد و حتی در این حوزه نامه نگاری هایی را با دفتر موسیقی وزارت ارشاد انجام داده اند تا این قانون هرچه سریعتر به مرحله اجرا برسد. […] آقای ترابی طی ماه های اخیر همچون مدیرانی بوده اند كه واكنش منطقی و درستی نسبت به این قانون نشان داده و بارها مخالفت خودرا نسبت به تصویب آن اعلام نموده اند. اما متأسفانه شرایط بگونه ای رقم خورده كه اصرار به اجرای چنین قانونی آقای ترابی را هم وادار به استعفا از سمت مدیركلی دفتر موسیقی وزارت ارشاد كرده است.»
دقیقاً در این شرایط بود كه یك روز بعد از انتشار این گفتگوها، انتصاب شبانه مدیركل جدید دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی حاشیه های مصوبه اخیر مجلس جهت «اختصاص ۱۰ درصد مبلغ فروش كنسرت ها به فعالیتهای فرهنگی» را وارد فاز تازه ای كرد و سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی شامگاه دوشنبه ۳۰ اردیبهشت ماه بدون اعلام موضع درباره خبر غیررسمی استعفای علی ترابی مدیركل سابق دفتر موسیقی كه روز گذشته در رسانه ها مطرح شده بود، محمد الله یاری فومنی را در اقدامی عجیب و قابل تأمل با صدور حكمی شبانه بعنوان مدیر جدید این دفتر منصوب نمود.
انتصاب شبانه محمد اللهیاری به سمت مدیركلی دفتر موسیقی این گمانه زنی را تقویت كرد كه این خداحافظی ناگهانی بی ارتباط با حواشی تصویب قانون اخیر مجلس شورای اسلامی نبوده است؛ خداحافظی ای كه موجب شد علی ترابی بدون طی تشریفات مرسوم اداری و به صورت شبانه صندلی مدیریت خودرا به محمد الله یاری جوان واگذار كند.
به هر صورت علی ترابی در شرایطی عجیب از دفتر موسیقی خداحافظی كرد تا این شائبه تشدید شود كه او پاسخ اعتراض خود نسبت به یك قانون جنجالی را اینگونه دریافت كرده است. شرایطی كه هنوز درباره صحت و سقم آن شائبه های گوناگونی مطرح است و هنوز هم معین نمی باشد آیا علی ترابی فقط بنابراین بوده كه از سمت خود استعفا داده یا نه شرایط دیگری او را به كناره گیری از این سمت مجاب كرده است؟
جالب آنكه بعد از این استعفا بود كه شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر و سحر طاعتی مدیر روابط عمومی دفتر موسیقی وزارت ارشاد به صورت جداگانه در چارچوب مواضعی حمایت گرانه از علی ترابی از سمت های خود استعفا دادند. البته علی ترابی در جلسه تودیع و معارفه خود به نكته قابل تامل دیگری هم اشاره نمود و اظهار داشت: «در راستای منافع موسیقی به نقطه ای رسیدم كه ممكنست نبودنم در دفتر موسیقی، كمك به موسیقی باشد. امیدوارم این امر تلنگری باشد تا حریم موسیقی بهتر رعایت شود و هنرمندان بیشتر اعتماد كنند كه مدیران كنار هنرمندان هستند و با هم برای اعتلای هنر تلاش كنند.»
پرده دوم؛ موج استعفاهای عجیب و غریب این دفعه در اركسترهای دولتی
یكی از مهم ترین و پیچیده ترین رویدادهای موسیقی ایران در سال ۹۸ ماجرای همواره پرحاشیه «اركستر ملی ایران» یا «اركستر موسیقی ملی ایران» و «اركستر سمفونیك تهران» بود كه با شروع فعالیتهای باردیگر این دو مجموعه طی سال های قبل انتظار می رفت تاثیر بسزایی در جریان فعالیتهای موسیقایی كشور در ابعاد مختلف آن داشته باشد. اما گویا به نظر می رسد پس از استعفای علی رهبری از اركستر سمفونیك تهران و فرهاد فخرالدینی از اركستر موسیقی ملی ایران كه در این مدت در یك فضای پرحاشیه و پرتشنج به اداره این دو مجموعه می پرداختند، قرار نیست حال و هوای این اركسترها در شرایط مستحكم تری قرار بگیرد.
این حاشیه ها البته به صورتی دیگر در سال ۹۸ نیز ادامه پیدا كرد و شرایط را به سمت و سویی برد كه این دو مجموعه غیر از برگزاری چند كنسرتی كه مخاطبان آن نسبت به دوره های قبل غیر از مواردی معدود و اندك نیز روند نزولی پیدا كردند دستاورد فنی و ارتقای گوش شنیداری جامعه ایرانی برای شنیدن موسیقی خوب نداشته باشند و این استعفاها، كناره گیری ها، میزان دستمزدها، دعواهای داخلی و مواردی مشابه بود كه در سرتیتر رسانه ها قرار گرفت و مخاطبان هم گویا چندان میلی برای حضور در كنسرتهای این دو مجموعه كه می توانست با عنایت به پتانسیل فنی نوازندگان و رهبرانش از شرایط بهتری برخوردار باشد، نداشتند.

اولین حاشیه اركسترها زمانی رقم خورد كه زمزمه هایی مبنی «استعفا» یا «كناره گیری» یا «بركناری» فریدون شهبازیان استاد موسیقی ایرانی، آهنگساز و رهبر ثابت اركستر ملی در اردیبهشت ماه سال قبل میان اهالی رسانه پیچید و در نهایت این علی اكبر صفی پور مدیرعامل وقت بنیاد فرهنگی هنری رودكی بود كه از واژه «خداحافظی» فریدون شهبازیان از سمت مدیر هنری و رهبر دائم اركستر ملی ایران كه در زمان فرهاد فخرالدینی با عنوان «اركستر موسیقی ملی ایران» فعالیت می كرد، سخن گفت.
علی اكبر صفی پور مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودكی اردیبهشت ماه امسال بود كه در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: «موضوع خداحافظی استاد شهبازیان از اركستر ملی ایران بعنوان رهبر دائم اسفند ماه سال قبل (سال ۱۳۹۷) با در نظر گرفتن قانون منع حضور بازنشستگان در مشاغل دائمی صورت پذیرفت. چونكه استاد شهبازیان از هنرمندان بازنشسته سازمان صدا و سیما هستند و به علت اینكه شغل رهبری اركستر در بنیاد رودكی شغل دائم بوده و بخش حقوق و دستمزدهای این حوزه از بودجه های دولتی صرف می شود، بدین سبب ما نمی توانستیم در خدمت ایشان بعنوان رهبر دائم باشیم. به همین جهت استاد شهبازیان از شروع سال جاری بعنوان مشاور بخش موسیقی كنار ما هستند. حتی در بعضی از كنسرتهای شهرستان اركستر ملی نیز بعنوان رهبر میهمان حضور پیدا كردند كه برای ما موجب افتخار بود.»
حاشیه های اركسترهای دولتی اما اینجا هم به پایان نرسید، چونكه در آن سوی میدان اركستر سمفونیك تهران كه به نظر می آمد در ظاهر نسبت به اركستر ملی ایران از حاشیه و شلوغی كمتری برخوردار بوده، با غیبت های طولانی شهرداد روحانی رهبر دائم و مدیر هنری این مجموعه به كارزار حاشیه ها وارد شد بعد از این اظهارات، تنها بعد از گذشت چند روز، فریدون شهبازیان از همكاری خود با بنیاد رودكی بعنوان مشاور نیز استعفا داد و از آن زمان مدتی گذشت تا اینكه در آذر ماه سال جاری این آهنگساز صاحب نام موسیقی كشورمان درباره علل وقوع اتفاقات مذكور سكوتش را شكست و به خبرنگار ایلنا اظهار داشت: «من بازنشسته صداوسیما بودم و نمی توانستند به من بگویند تو بازنشسته ای و باید یك سوم حقوق بگیری. از آنجائیكه نمی توانستند این را به من بگویند، مسئول ذیربط را وادار كردند نامه ای بنویسد در خصوص اینكه این شخص نمی تواند فعالیت كند، برای اینكه بازنشسته است؛ اینگونه بود كه شروع كردند به نامه نگاری با بخش حقوقی نهاد ریاست جمهوری و بخش پرسنلی وزارت ارشاد. در نهایت نامه ای نوشته شد، در خصوص اینكه من بازنشسته هستم درحالیكه مشخصات من در آن نامه قید نشده بود. در آن نامه ننوشته بودند كه من بعنوان پاره وقت با بنیاد رودكی و اركستر ملی همكاری می كنم و اصلاً آن قانونی كه می گویند شامل حال من نمی شود! در نهایت بر ضد من دسیسه كردند كه من نیز استعفا دادم و سمت رهبری اركستر ملی را رها كردم.»
حاشیه های اركسترهای دولتی اما اینجا هم به پایان نرسید، چونكه در آن سوی میدان اركستر سمفونیك تهران كه به نظر می آمد در ظاهر نسبت به اركستر ملی ایران از حاشیه و شلوغی كمتری برخوردار بوده، با غیبت های طولانی شهرداد روحانی رهبر دائم و مدیر هنری این مجموعه به كارزار حاشیه ها وارد شد. برای اینكه در اردیبهشت ماه سال جاری جزئیات تازه ترین كنسرت اركستر سمفونیك تهران در حالی اعلام گردید كه همچنان از نحوه حضور شهرداد روحانی رهبر دائم این اركستر در لیست كنسرتهای این مجموعه خبری نبود و یك رهبر میهمان دیگر (نصیر حیدریان) عهده دار برگزاری دومین كنسرت اركستر در سال ۹۸ شد.
اعلام برنامه های كنسرت اركستر سمفونیك تهران كه طی ادوار گذشته نیز طبق یك روال معمول علاوه بر حضور شهرداد روحانی بعنوان رهبر دائم اركستر و مدیر هنری با حضور رهبر میهمان میزبان مخاطبان بود، در شرایطی اطلاع رسانی می شد كه این آهنگساز و رهبر اركستر حتی در اغلب تمرین ها و اجراهایی كه خود بعنوان رهبر اركستر حضور پیدا نمی كرد، حضور فیزیكی مؤثری داشت اما با شروع سال جدید و با گذشت اجرای یك كنسرت در تالار وحدت هنوز خبری از شهرداد روحانی در برنامه های اركستر سمفونیك تهران نبود و این ماجرای كج دار و مریض با حضور كم رنگ و پر رنگ شهرداد روحانی ادامه داشت تا اینكه در بهمن ماه امسال منوچهر صهبایی آهنگساز و رهبرصاحب نام اركستركشورمان در كنسرت اركستر سمفونیك تهران كه در زمان غیبت طولانی مدت شهرداد روحانی، از طرف مسئولان بنیاد رودكی بعنوان رهبر میهمان شده بود در یك غافلگیری محض به انتقاد از انتشار اطلاعیه چند روز قبل بنیاد رودكی در خصوص دلیلهای غیبت طولانی شهرداد روحانی و عدم حضورش در كنسرت جدید اركستر سمفونیك تهران پرداخت و در سخنانی كه با واكنش های متفاوتی هم روبه روشد، توضیحاتی را ارائه داد.
بنیاد رودكی چند روز پیش از برگزاری این كنسرت با انتشار اطلاعیه ای اعلام نموده بود: «با توجه به مشكلات پزشكی و به درخواست شهرداد روحانی، رهبر دائم اركستر سمفونیك تهران، تازه ترین كنسرت این اركستر به رهبری منوچهر صهبایی اجرا می شود.» اطلاعیه ای كه شنیده ها حكایت از دلخوری و واكنش تند صهبایی به آن داشت و همین دلخوری هم احتمالاً جرقه اصلی حواشی بود.
صحبت ها و انتقادات تند صهبایی در واكنش به این اطلاعیه در حاشیه اجرا، موجب شد تازه ترین كنسرت اركستر سمفونیك تهران تبدیل به پرحاشیه ترین كنسرت این اركستر در سال های اخیر شود. كما اینكه غیبت ناگهانی و طولانی مدت شهرداد روحانی در هفته های اخیر نیز در بعضی محافل غیررسمی و رسانه ای موجب طرح برخی شایعات و حرف و حدیث ها درباره پشت پرده این جدایی شده بود.
منوچهر صهبایی رهبر میهمان اركستر سمفونیك تهران، پیش از شروع كنسرت ضمن انتقاد از عملیات عمرانی «پهنه رودكی» كه بگفته وی در رفت و آمد مخاطبان تاثیر منفی گذاشته توضیح داد: من به هیچ عنوان قرار نبود كه در این كنسرت اركستر سمفونیك تهران، بعنوان رهبر حضور داشته باشم اما گویا رهبر اركستر سمفونیك تهران به علت مشكلاتی كه به وجود آمده بود، دو هفته پیش بدون اینكه با مسئولان بنیاد رودكی صحبتی كرده باشد، از ایران فرار كرده است! بدین سبب اگر چیز دیگری همچون دلیلهای پزشكی و از این دست مسائل نوشته اند من قبول ندارم. من در كنسرت امشب به این علت حضور پیدا كردم كه آقای سهرابی (معاون تولید هنر و آموزش بنیاد رودكی) از من خواهش كرد تا رهبری اركستر را به عهده بگیرم. من هم چون دوست داشتم كمك كنم این حضور را پذیرفتم. در حالیكه فشار سنگین ناشی از رهبری اركستر كنسرت نمایش «مری پاپینز» بارها من را راهی اورژانس كرد و حتی روزهای گذشته مجبور شدم آپاندیسم را عمل كنم. علیرغم این شرایط قبول كردم تا در این كنسرت حضور داشته باشم.»
به هر حال پس از این اظهارات و روشنگری های منوچهر صهبایی بود كه همگان بر حضور پررنگ حاشیه ها در اركستر سمفونیك تهران پی بردند و با اینكه پس از این كنسرت پرحاشیه كه اتفاقات جالبی هم در آن افتاد، بردیا كیارس بعنوان رهبر میهمان كنسرت بعدی حضور پیدا كرد و قرار بود در كنسرت پایانی اركستر شهرداد روحانی بعنوان رهبر اركستر حضور داشته باشد كه آن هم به علت شیوع بیماری كرونا و تعطیلی كنسرت ها میسر نشد، همچنان پرونده اركستر سمفونیك تهران و حضور یا عدم حضور شهرداد روحانی در رهبری دائم این مجموعه را در هاله ای از ابهام قرار داده كه باید منتظر نتیجه نهایی ماجرا بود.

پرده سوم؛ مالیات، معافیت مالیاتی، عوارض كنسرت ها و چند داستان دیگر
داستان دنباله دار لغو معافیت مالیاتی هنرمندان كه اواخر اسفند ماه سال ۹۷ شروع شد همچنان ادامه دارد اما در ایام پایانی بهار سال ۹۸ بود كه ماجرای اجرایی شدن عوارض كنسرت ها و ستاندن مالیات از آموزشگاه های موسیقی با انتشار اطلاعیه اعتراضی خانه موسیقی فاز داستان پرحاشیه «معافیت مالیاتی در حوزه های مختلف فرهنگ و هنر» را وارد مرحله جدید كرد.
در روز چهاردهم خرداد ماه برخی از مدیران آموزشگاه های موسیقی سراسر كشور با ارسال نامه ای به سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، احمد مازنی رئیس كمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی و دفتر ریاست جمهوری خواهان اجرای كامل قانون معافیت از مالیات توسط مجموعه های مرتبط شدند.
گرچه منوچهر فیروزی مسئول پیگیری مشكلات اخیر مدیران آموزشگاه های موسیقی كشور بعد از چندی در گفتگو باخبرنگار مهر از سید محمد مجتبی حسینی معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، لادن حیدری معاون توسعه مدیریت و منابع وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و محمد اله یاری مدیر كل دفتر موسیقی وزارت ارشاد به جهت پیگیری های آنها در این حوزه و حل موضوع قدردانی كرده بود اما وی روز نهم مهر ماه بود كه از اجرایی نشدن معافیت مالیاتی این آموزشگاه های هنری با وجود پیگیری های گوناگون وزارت ارشاد و بعضی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی آگاهی داد.
وی اظهار داشت: «متاسفانه موضوع اجرای كامل قانون معافیت آموزشگاه های موسیقی كشور از مالیات كه به شدت پیگیر آن بودیم تا همین امروز فقط به این مرحله رسیده كه مدیریت سازمان امور مالیاتی كشور غیر از ارسال چند نامه كه قول پیگیری موضوع را داده بودند، به صورت جدی و عملی دستورالعملی را در این عرصه اجرا نكرده است. ما بعد از نامه نگاری هایی كه طی ماه های گذشته با سازمان امور مالیاتی بوسیله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داشتیم باردیگر در تاریخ ۲۵ شهریور ماه نامه دیگری به مدیریت سازمان امور مالیاتی كشور ارسال كردیم اما متاسفانه بازهم جوابی نگرفتیم در حالیكه این امیدواری برای ما وجود داشت كه بعد از پاسخ چند ماه پیش مدیریت این سازمان، ماجرا بطور كامل حل شده باشد.»
قصه پررمز و راز ستاندن مالیات از فعالیتهای فرهنگی كه هنوز هم سرانجام مشخصی ندارد، همچنان ادامه پیدا كرد تا اینكه حمیدرضا نوربخش مدیرعامل خانه موسیقی در آبان ماه ۹۸ بازهم نسبت به اتخاذ تصمیمات به زعم او غیركارشناسانه در زمینه ستاندن مالیات از فعالیتهای فرهنگی هنری ابراز نگرانی كرد و اظهار داشت: ما بطور مستدل و با ذكر تبعات منفی و غیركارشناسانه بودن قانون معروف به ده درصد بطور رسمی از سازمان برنامه و بودجه خواستیم تا مصوبه را از بودجه سال آتی حذف كند ولی متاسفانه اخباری به گوش می رسد كه متاسفانه نه فقط نسبت به حذف این بند اقدامی نكرده است، بلكه تصمیماتی درباب حذف معافیت مالیاتی فعالیتهای فرهنگی اتخاذ شده كه در صورت صحت این تصمیم باید بر پیكر نحیف و نزار فرهنگ كشور فاتحه ای قرائت كرد! ما مصرانه پیگیر این مطالبه اكثریت قاطع هنرمندان هستیم و به زودی بعد از رایزنی با دیگر صنوف فرهنگ و هنر بیانیه مشتركی صادر خواهیم كرد.
داستان های ریز و درشت معافیت مالیاتی همچنان ادامه داشت تا اینكه روز ۲۹ آبان خبر آمد كه «سازمان امورمالیاتی «پیش نویس لایحه اصلاح برخی قوانین و مقررات مالیاتی» را در حالی تدوین كرده كه درج پیشنهاد حذف معافیت مالیاتی فعالیتهای فرهنگی و هنری در این متن، از نكات جالب توجه آن بود»

«پیش نویس لایحه اصلاح برخی قوانین و مقررات مالیاتی» در حالی منتشر گردید كه حاوی سرفصل های پیشنهادی سازمان امور مالیاتی برای تحقق اهداف در رابطه با «اقتصاد مقاومتی» در حوزه های خرد و كلان بود. یكی از این پیشنهادات لغو معافیت مالیاتی كلیه فعالیتهای فرهنگی-هنری در حوزه هایی چون انتشارات، تئاتر، سینما و موسیقی (مشمول مالیات با ضریب ۲۵ درصد) بود كه قبل تر در قانون لحاظ شده بود. لایحه ای كه طبق برخی شنیده ها قرار بود با لایحه بودجه سال بعد به مجلس شورای اسلامی ارسال شود. كه ماجرای ویروس كرونا شرایط ارسال این بودجه را در شرایطی قرار داده كه هنوز سرنوشت آن بطور دقیق معین نمی باشد.
محمدباقر نوبخت معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه هم روز ۱۰ آذر در گفتگو خبرنگار مهر درباره موضع دولت نسبت به پیشنهاد «حذف معافیت مالی اصحاب فرهنگ و هنر» در پیش نویس لایحه اصلاح برخی قوانین و مقرراتی سازمان امور مالیاتی اظهار داشت: «من قبلاً هم راجع به این مساله اظهارنظر كرده ام و بازهم اعلام می كنم، ظرفیت مالیاتی ما بیش از وضعیت موجود بوده و معافیت ها در این حوزه رقمی در حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار میلیارد تومان است. اما بخشی كه باید از معافیت مالیاتی مستثنا شده یا تقلیل پیدا كند، بخش فرهنگ و هنر نیست، حتی ما باید اگر می توانیم در این رابطه مالیات منفی هم داشته باشیم. یعنی مساعدت هایی را بعنوان «یارانه» پرداخت نماییم، نه اینكه از این بخش حساس و باارزش فرهنگ و هنر، بخواهیم مالیات بگیریم. بنابراین دولت مخالف حذف معافیت مالیاتی اصحاب فرهنگ و هنر است.»
صحبت های نوبخت در شرایطی بود كه سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز طی نامه ای خطاب به اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور، محمود واعظی رئیس دفتر رئیس جمهور و وزیر امور اقتصادی و دارایی خواهان استمرار معافیت مالیاتی اصحاب فرهنگ، هنر و رسانه شده بود. شرایطی كه باید دید در سال جدید می تواند چشم انداز روشنی را در جهت تعیین تكلیف ستاندن مالیات برای اصحاب فرهنگ و هنر در شرایط اقتصادی این سال ها ودوران پسا كرونایی ایجاد كند یا خیر؟
پرده چهارم؛ جشنواره فجری كه كم حاشیه نداشت
سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر به ریاست محمد اله یاری (مدیركل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)، دبیری شاهین فرهت از چهارشنبه ۲۳ بهمن تا روز چهارشنبه ۳۰ بهمن در تالار وحدت، تالار رودكی، بنیاد آفرینش های هنری نیاوران، تالار سوره حوزه هنری، مجموعه فرهنگی هنری برج آزادی و سالن میلاد نمایشگاه بین المللی میزبان مخاطبان بود. در این جشنواره كه نخستین رویداد موسیقایی فجر در دوره مدیریتی محمد اله یاری در سمت مدیریت دفتر موسیقی وزارت ارشاد بود. ۸۲ گروه موسیقی در بخش های موسیقی دستگاهی، نواحی، كلاسیك، بین الملل، پاپ، اركسترال، تلفیقی، بانوان، كودك و نوجوان با ۹۰ اجرا در ۸۰ نوبت به اجرای برنامه پرداختند.
یكی از نكات قابل توجه این رویداد موسیقایی كه طی سال های اخیر غیر از مواردی خاص نتوانسته بعنوان یك جشنواره پرطرفدار همچون جشنواره فیلم و تئاتر فجر خودرا در عرصه موسیقی تثبیت كند، حضور تقریباً بی ثمر و تشریفاتی شاهین فرهت آهنگساز و مدرس مطرح و با دانش موسیقی كشورمان در قامت دبیر جشنواره بود كه درباره این نحوه حضور دردوره پیشین جشنواره موسیقی فجر بوسیله رسانه ها و منتقدان بارها و بارها عنوان شده بود اما گویا شرایط بخشنامه جشنواره به شكلی نبود كه مدیر دفتر موسیقی بتواند هم به علت معذورات قانونی و هم معذورات اخلاقی از فرد دیگری بعنوان دبیر جشنواره استفاده نماید. اما این حضور بی تاثیر آنچنان پر رنگ جلوه می كرد كه بر كیفیت و رسمیت چنین رویداد ملی تاثیرات كم و زیاد خودرا در بخش های مختلف گذاشته بود. گواه این ادعا هم اظهارات جالب توجه فرهت در نشست خبری جشنواره بود كه وی در پاسخ به پرسش یكی از خبرنگاران كه از وی درباره میزان دستمزدش پرسید، پاسخ داد: «من سال قبل گفتم كه دستمزدی را بابت دبیری جشنواره نگرفتم اما بعد كه جشنواره موسیقی فجر به اتمام رسید مبلغ ۵۰ میلیون تومان به حساب من واریز شد و من آنرا صرف امور خیریه كردم. البته من عاشق حیواناتی هستم كه گرفتار لطمه می شوند و این پول را صرف این حیوانات كردم كه اسفند ماه سال قبل به حسابم واریز شد!!!»
موضوع حذف «جایزه باربد» جشنواره موسیقی فجر كه نقطه آغازین آن از آغاز دبیری حمیدرضا نوربخش شكل گرفت و می توانست تبدیل به جریانی موثر و موفق در حوزه تولید و تهیه آثار موسیقایی هنرمندان و فعالان این عرصه شود، همچنان یكی از نكات جالب توجهی بود كه در این دوره از برگزاری جشنواره نیز می توانست مورد نظر برگزاركنندگان قرار گیرد. اما گویا بازهم موارد بخشنامه و قانونی جشنواره مانع از اجرای این طرح در جشنواره شد و باید دید آیا در دوره های بعدی جشنواره موسیقی فجر كه تبدیل به یكی از بی رمق ترین رویدادهای موسیقایی سال شده و اگر موسیقی پاپ نبود بحث استقبال تماشاگران و مخاطبان تبدیل به چالشی بسیار بزرگ برای دست اندركاران می شد، می توان به برگزاری یك رویداد ملی به معنای مفهوم مطلق كلمه بود یا خیر؟

نكته دیگری كه می توان در برگزاری این دوره از جشنواره به آن اشاره نمود، بحث انصراف و یا اعلام عدم حضور برخی هنرمندان در جشنواره موسیقی فجر بود كه به بهانه اتفاقات سیاسی و اجتماعی روزهای منتهی به جشنواره در پست های جداگانه نسبت به عدم حضور یا انصرافشان از جشنواره موسیقی فجر اعلام مواضع كردند. شرایطی كه نه فقط تاثیری در روند برگزاری جشنواره موسیقی فجر ایجاد نكرد، بلكه سبب بروز برخی اظهارنظرات از طرف برخی هنرمندان مطرحی شد كه از ورود هنرمندان انصرافی به دعواهای سیاسی انتقاد كرده و از آنها خواستند تا درباره حضور یا عدم حضورشان در جشنواره موسیقی فجر با روش دیگری مواضع حتی انتقادی خودرا اعلام می كردند.
اما در ایام مانده به برگزاری جشنواره موسیقی فجر بود كه علی ثابت نیا مدیرعامل انجمن موسیقی ایران و دبیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر كه رابطه بسیار خوبی هم با مدیریت دفتر موسیقی وزارت ارشاد داشت یك دفعه از سمت دبیری اجرایی جشنواره استعفا داد استعفایی كه كار را برای محمد اله یاری بعنوان مدیر جشنواره موسیقی فجر سخت كرد و تا اختتام جشنواره هم مشخص نشد كه دلیلهای استعفا چه بوده است. البته علی ثابت نیا مدتی پس از كناره گیری خود طی گفتگویی اظهار داشت: «بنا بر آنچه در متن استعفایم خدمت رئیس جشنواره موسیقی فجر تقدیم كردم، برای تمركز بیشتر بر امور انجمن موسیقی ایران برای پشتیبانی و امور مالی جشنواره بعنوان بازوی اجرایی دفتر موسیقی، مصلحت بر این بود برای انجام بهتر امور اجرایی جشنواره موسیقی فجر، از مسئولیت دبیر اجرایی جشنواره كناره گیری كنم و بیشتر بر امور مربوط به انجمن موسیقی ایران متمركز باشم. […] طبیعتاً این عدم پذیرشِ مسئولیت در ارتباط با شخص اینجانب است و ارتباطی با وظایف انجمن موسیقی ایران در جشنواره ندارد.»
اما یكی از رویكردهای جدید ستاد برگزاری سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر كه با هدف ترویج مفاهیم نو و باارزش در ترانه ها انجام گرفت اضافه كردن بخش «جایزه ترانه» بود. كه در این جایزه، متن ترانه هایی كه از اول مهرماه ۱۳۹۷ تا اختتام مهرماه ۱۳۹۸ به صورت تك آهنگ یا در چارچوب آلبوم موسیقی از طرف موسسات یا اشخاص حقیقی بعد از دریافت مجوز از دفتر موسیقی تولید و انتشار یافته اند، توسط هیاتی از داوران بررسی و ترانه های برگزیده معرفی گشتند…
اضافه كردن جایزه «موسیقی و رسانه» هم یكی از نكات جالب توجه این دوره از برگزاری جشنواره موسیقی فجر كه با وجود برگزاری رویدادهای مشابه این جایزه كه به همت بعضی از اعضای ستاد برگزاری جشنواره موسیقی فجر انجام شد اما به علت حضور برخی از استادان نخبه حوزه علوم ارتباطات و روزنامه نگاری، پژوهشگران و ناشران فعال حوزه موسیقی همچون مسعود كوثری (عضو هیات علمی گروه مطالعات فرهنگی و رسانه دانشكده ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران)، علی اكبر قاضی زاده (مدرس روزنامه نگاری، پژوهشگر، نویسنده و مترجم حوزه علوم ارتباطات)، علیرضا میرعلینقی (پژوهشگر حوزه موسیقی، روزنامه نگار و منتقد هنری)، فریدون صدیقی (از استادان شناخته شده عرصه روزنامه نگاری كشور)، امیرعباس ستایشگر (آهنگساز، نوازنده سه تار و تهیه كننده) كه توانست با استقبال خوبی از طرف اهالی رسانه قرار گرفته وتبدیل به یكی از اركان موثر و باارزش دبیرخانه جشنواره موسیقی فجر قرار گیرد.
پرده پنجم؛ ورود یك میهمان ناخوانده كه همه را غافلگیر كرد
قاطعانه می توان اظهار داشت كه مهم ترین اتفاق رویداد سال ۱۳۹۸ بطور حتم ماجرای ورود یك ویروس ناخوانده به نام كرونا در ایران بود. شرایطی كه تا پیش از شیوع گسترده آن در ایران فقط در فیلم ها و آثار آخرالزمانی دیده بودیم كه اساساً واقعیتش برایمان معنا و مفهومی نداشت. شرایطی كه به قول نمكی وزیر بهداشت درطول یك قرن هم نمی توان آنرا تجربه نمود. شرایطی كه بطور قطع ایران را در فضایی قرار داد كه كمتركسی فكرش را هم می كرد كه شیوع یك ویروس در چین بتواند این چنین از یك حالت اپیدمی تبدیل به یك كابوس جهانی شود و همه اتفاقات عالم امكان را به این شكل تحت پوشش خود قرار دهد.
به هرحال از روز چهارم اسفند ماه بود كه نخستین اطلاعیه مركز روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در خصوص تعطیلی یك هفته ای برنامه تمامی مراكز فرهنگی هنری كشور منتشر گردید كه پیرو آن تمامی كنسرت ها و اجراهای زنده موسیقی نیز به حالت تعلیق در آمد. طولی نكشید كه ماجرای شیوع كرونا هر روز جدی تر از روز قبل شد و ماجرا به سمتی كشاند كه وزارت ارشاد در چند اطلاعیه پی در پی دیگر تعطیلی برنامه های فرهنگی و هنری را تمدید كرد تا اینكه بالاخره به این نتیجه رسید كه تمامی این فعالیت ها باید تا آخر سال به حالت تعلیق درآید، شرایطی كه به نظر می رسد در فروردین و حتی اردیبهشت ماه نیز به طول بیانجامد كه بطور قطع در روند برنامه ریزی اجراها دگرگونی های زیادی را پدید می آورد.

البته محمد اله یاری مدیر كل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفتگوی خود با خبرنگار مهر بود كه ضمن قدردانی از هنرمندان و گروه هایی كه در جریان به تعویق افتادن كنسرت ها، همكاری خوبی با دفتر موسیقی داشته اند، درباره تمهیدات حمایتی دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای جبران خسارات احتمالی كنسرتهای به تعویق افتاده خاطرنشان كرد: «به طور عمده شركت ها و مؤسسات فعال بخش خصوصی مجری برگزاری كنسرت ها در بخش های مختلف هستند و دفتر موسیقی وزارت ارشاد به غیر از موارد نظارتی و صدور مجوز، نقشی در نحوه برنامه ریزی و اجرای كنسرت ها ندارد. از سویی با عنایت به این كه به تعویق افتادن كنسرت ها ذیل اطلاعیه سراسری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همكاری مستقیم وزارت بهداشت بوده است، بدین سبب تمهیدات حمایتی ما هم در امتداد تسریع در صدور مجوز كنسرتهای به تعویق افتاده خواهد بود كه در این حوزه دفتر موسیقی وزارت ارشاد بر حسب وظیفه خود در این حوزه نهایت همكاری را انجام خواهد داد تا در برگزاری تاریخ بعدی كنسرتهای به تعویق افتاده، مشكلی از ناحیه دفتر موسیقی وجود نداشته باشد.»
تعطیلی ناخواسته كنسرت ها و اجراهای مختلف حوزه موسیقی در شرایطی بود كه علاوه بر مشكلاتی كه گریبان كنسرت ها و برنامه گذاران این عرصه را گرفت، صنوف دیگر موسیقی همچون آموزشگاه ها را نیز به تعطیلی كامل كشاند. شرایطی كه هم برای مدیران این مجموعه ها دربرگیرنده ضررهای مالی فراوانی می شود و هم استادان و معلمان این مجموعه ها را كه آموزشگاه ها به صورتی یكی از اصلی ترین محل ارتزاق آنهاست را وارد چالش و بحران جدی كرده است. موضوعی كه موجب شد كه هم مدیرعامل خانه موسیقی و هم مدیران آموزشگاه های موسیقی كشور به آن واكنش نشان داده و در چارچوب مصاحبه ها و بیانیه های مختلف از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهان پیگیری موضوع و اقدامات حمایتی باشند.
البته در این شرایط استثنایی بود كه خوانندگان مطرح موسیقی در سبك های مختلف برای حفظ روحیه و نشاط اجتماعی مبادرت به برگزاری كنسرتهای مجازی كردند كه این تجربه توانست با استقبال خوبی از طرف مخاطبان مواجه شود. شرایطی كه می تواند در آینده ای نزدیك و تجربه میزبانی از میهمان ناخوانده ای به نام كرونا بحث كنسرتهای مجازی را وارد مرحله تازه ای كنند.
رویدادهای دیگری كه در سال ۹۸ برگزار شدند…
برگزاری نخستین كنسرت از پروژه «هنر برای همه»، برگزاری جشنواره موسیقی جوان، برگزاری مسابقه «هزار صدا»، برگزاری جشنواره موسیقی نواحی، برگزاری جلسات ماهانه «نشست آیین آواز»، برگزاری چهارمین جشنواره آواها و نواهای رضوی، برگزاری پروژه «شب های موسیقی تهران»، جشنواره موسیقی «امیر جاهد»، برگزاری جشنواره موسیقی «نوای خرم»، ارائه آمار هزینه های جشنواره موسیقی فجر، برگزاری جشنواره بین المللی «دف نوای رحمت»، برگزاری چهارمین فستیوال بین المللی «موسیقی معاصر تهران»، برگزاری دومین دوره جشنواره موسیقی دانشجویی «صبا»، میزبانی از هنرمندان در سومین فستیوال «موسیقی الكترونیك تهران»، برگزاری ششمین فستیوال موسیقی نواحی «آینه دار»، برگزاری یازدهمین دوره از مجموعه كنسرتهای «چند شب» بعضی از رویدادهای مهم موسیقی ایران در سال ۹۸ بودند.
البته حضور مهدی افضلی در بنیاد رودكی بعنوان مدیر عامل، برگزاری سومین دوره فستیوال بداهه نوازی و تك نوازی سازهای بادی، برنده شدن كیهان كلهر در جایزه «وومكس»، برگزاری پروژه پنجمین شب های موسیقی به مدیریت كامران همت پور، برگزاری سومین نمایشگاه ساز خانه موسیقی با عنوان «سازخانه»، میزبانی از هنرمندان شركت كننده در جشنواره موسیقی «خنیاگران مهر» با محوریت موسیقی مقامی و نواحی غرب كشور، برگزاری نخستین دوره جایزه بزرگ زنده یاد «ناصر فرهودی»، برگزاری سوگواره «چمرگه» به مناسبت ایام گرامی محرم و صفر درلرستان، برگزاری اولین جشنواره رقابتی «آوای سوت» دراراك، برگزاری سومین جشنواره «كهن آواهای تنبور» در دالاهوی كرمانشاه، امضای پیش نویس دستور العمل نحوه تشكیل فعالیت انجمن های صنفی فرهنگ، هنر، رسانه و كانون های مربوطه با حضور پدیدآورندگان آثار فرهنگی و هنری، سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و محمد شریعتمداری وزیر تعاون، كار و رفاه اجتماعی، برگزاری جشنواره موسیقی «پیامبر مهربانی»، تصویب طرح ادغام موسسات معاونت هنری اساس مصوبه شورای معاونان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ورود مركز موسیقی انقلاب اسلامی ماوا به دنیای كنسرت ها، لغو جشن خانه موسیقی، حضور نماینده مجمع صنفی تولیدكنندگان آثار موسیقی و شنیداری در مجمع جهانی موسیقی یونسكو برای نخستین بار، داوری ششمین دوسالانه آلبوم برتر موسیقی، آغاز پروژه ملی لیگ سرود مركز موسیقی انقلاب اسلامی و برگزاری فستیوال موسیقی شب های جنوب دیگر رویدادهای مهم موسیقی پارسال را تشكیل می دادند.

منبع: